تنبک یکی از سازهای ضربهای است و تنها سازی از این خانواده به شمار میرود که با تمام ده انگشت نواخته میشود. سازهای کوبهای را میتوان نخستین سازهایی دانست که انسانها ساختند و از آنها برای دور کردن جانوران یا فرستادن پیام به هم استفاده میکردند. اما آیا پدر تنبک نوازی امروزی را میشناسید؟ در ادامه این نوشته در وبلاگ یافتو، با استاد حسن تهرانی آشنا خواهید شد.
در این مقاله دلیوری در موسیقی رپ به چه معناست؟ اطلاعات مفیدی آمده است.
استاد حسین تهرانی پدر ساز تنبک
حسین تهرانی در سال ۱۲۹۰ خورشیدی در تهران، در خیابان ایران به دنیا آمد. پدر او میرزا اسماعیل، از بازرگانان محترم خیابان عین الدوله بود. حسین تحصیلاتش را در دبیرستان امیراتابک به پایان برد. میرزا اسماعیل به موسیقی علاقه داشت و گاهی نوازندگان را به منزل دعوت میکرد. همین موضوع باعث شد فرزندش از کودکی با موسیقی آشنا شود.
به تدریج حسین تهرانی گرایش خود را شناخت و شیفته یادگیری نواختن تنبک شد. اما پدرش با این کار مخالفت کرد، زیرا در آن دوره نوازندگی و پرداختن به موسیقی کاری ناپسند شمرده میشد و افرادی که به این سمت میرفتند، در جامعه مورد سرزنش قرار میگرفتند.
حسین هم به ظاهر تنبک را کنار گذاشت، ولی اشتیاق به ریتم و ضرب در دلش زنده بود. وقتی به زورخانه رفت، توانست ریتمهای مرسوم در زورخانه را بیاموزد. در همین دوران با استاد بدیع زاده آشنا شد و این آشنایی مسیر زندگی او را دگرگون کرد.
استاد صبا سرآغاز ادامه راه تخصصی
بدیعزاده متوجه استعداد هنری او شد و در یک جمع، این موضوع را با دوستانش، ابوالحسن صبا، استاد ملک، ملکالشعرای بهار، ذکاءالملک فروغی و حبیب سماعی در میان گذاشت. در آنجا بود که حسین تهرانی برای نخستین بار، هنر خود را در حضور این استادان بزرگ موسیقی به نمایش گذاشت.
استاد صبا نیز مانند بدیعزاده، نبوغ حسین تهرانی را تشخیص داد و در مقابل، حسین هم شیفتهٔ او شد. این دیدار، سرآغازی شد برای حضور تهرانی در کلاسهای آموزشی استاد صبا.
تهرانی در سال ۱۳۰۷ فراگیری جدی ساز ضرب را نزد اسماعیلزاده شروع کرد. چون در آن زمان نتنویسی مرسوم نبود، او قطعات تنبک را با کمک عبارتهایی مانند: «بله و بله و بعله دیگه» و «یکصد و بیست و چهار و یکصد و بیست و چهار» و مانند اینها حفظ میکرد.
او برای پیشرفت بیشتر، از دانش رضا روانبخش، مهدی غیاثی و کنگرلو که در نواختن تنبک مهارت داشتند، نیز بهره برد. با این حال، همیشه استاد اصلی خود را استاد صبا میدانست.
برای گسترش دانش خود، مقاله موسیقی حماسی چیست؟ را مطالعه کنید.
استاد حسین تهرانی، به عنوان چهرهای پیشگام و نوآور در موسیقی ایران، نقش بیبدیلی در احیا و ارتقای ساز تنبک ایفا کردهاند. ایشان با تلاشهای خستگیناپذیر خود، این ساز کوبهای اصیل را از جایگاهی همراهیکننده به یک ساز تکنواز و مستقل ارتقا دادند. شیوه نوازندگی منحصربهفرد و تکنیکهای ابداعی استاد، دنیای جدیدی از بیان و احساس را بر روی تنبک گشود. تلاشهای آموزشی و پرورش شاگردان برجسته توسط ایشان، سبب شد تا میراث غنی این ساز به نسلهای بعدی انتقال یابد و تنبک به عنوان یکی از ستونهای اصلی موسیقی ایرانی شناخته شود. از این رو، به درستی از استاد تهرانی به عنوان بنیانگذار تنبک نوازی مدرن و پدر معنوی این ساز در دوران معاصر یاد میشود.
از ضربگیر تا جایگاه اصلی
در گذشته، نوازنده تنبک که به او «ضربگیر» میگفتند، از نظر جایگاه اجتماعی و هنری، پایینتر از دیگر نوازندگان قرار داشت و حتی او را در زمره هنرمندان به حساب نمیآوردند. به همین دلیل، تنبک یا ضرب معمولاً به عنوان ساز دوم نوازندگان شناخته میشد و آنها برای کسب اعتبار و موقعیت بهتر، به عنوان نوازنده سازهای دیگری مانند سنتور، تار، کمانچه یا ویولن معروف بودند. ضربگیر در چنین شرایطی در جایگاهی پایینتر از دیگران مینشست، اجازه اظهارنظر نداشت و حتی ساز دیگران را حمل میکرد.
طبیعی بود که با چنین دیدگاهی، تلاش برای آکادمیک کردن تنبک و دادن جایگاهی مناسب به آن به عنوان یک ساز ملی، کاری بیهوده به نظر برسد. تا اینکه روزی استاد تهرانی عمداً با یک ساعت تأخیر به تمرین آمد. نوازندگان که بسیار عصبانی شده بودند، به او اعتراض کردند. اما او با آرامش و در حالی که لبخندی بر لب داشت، گفت: «عجب! یعنی واقعاً بدون تنبک کارتان لنگ شد؟ شما که این ساز و نوازندهاش را بیارزش و کماهمیت میدانید.»
به این ترتیب، او اولین گام را برای ارتقای جایگاه تنبک برداشت و بعدها با رسمیکردن آموزش این ساز کوبهای، آن را در رده سازهای ملی قرار داد. امروزه تنبک بخشی از دروس دانشگاهی است و کتابهای آموزشی زیادی برای یادگیری آن در دسترس هنرجویان قرار دارد.
برای مطالعه بیشتر، به ماهر پورعبیات مدرس گیتار پاپ،کلاسیک و الکتریک سری سر بزنید.
در سال ۱۳۲۰ روح الله خالقی با همت و همراهی جمعی از دوستان هنرمند خود ”انجمن موسیقی ملی“ را پایهگذاری کرد که تهرانی از اعضای اصلی آن و تنها نوازنده تنبک در آن انجمن بود.
وفات
در نهایت استاد حسین تهرانی در هفتمین روز اسفندماه سال ۱۳۵۲، در سن شصت و دو سالگی، این جهان را ترک کرد.