در دنیای موسیقی، واژهها و اصطلاحات فراوانی به کار میرود. این واژهها معمولاً برای بیان دقیق یک مفهوم موسیقایی، شیوهی اجرا یا میزان مهارت یک هنرمند استفاده میشوند. به عنوان نمونه، در نوشتههای قبلی به تعدادی از این اصطلاحات پرداختهایم که میتوانید با معنا و کاربرد آنها آشنا شوید. در این بخش از وبلاگ یافتو قصد داریم اصطلاح «صدای ششدانگ» را به شما معرفی کنیم. این عبارت معمولاً برای توصیف توانایی حرفهای و گسترهی صوتی برخی خوانندگان به کار میرود. پیشنهاد میکنیم تا پایان این مطلب با ما همراه بمانید.
توصیه میکنیم این مطلب بیوگرافی احمد ابراهیمی ،ردیفدان و مدرس آواز را حتماً بخوانید.
اصطلاح صدای شش دانگ در موسیقی ایرانی
در موسیقی ایرانی، وقتی میخواهند از یک خواننده بسیار توانا تعریف کنند، از واژه «ششدانگ» استفاده میکنند. بر پایه این تعریف، یک خواننده هنگامی ششدانگ نامیده میشود که محدوده صوتی صدایش دستکم دو و نیم اکتاو باشد.
از آنجا که بیشتر سازهای ایرانی محدوده صوتیشان به اندازه ششدانگ یا کمتر است، این اصطلاح در گفتگوهای روزمره نیز برای اشاره به «کامل و بینقص بودن» یک چیز به کار میرود.
در گذشته به خوانندهای که میتوانست در گستره سه اکتاو بخواند، خواننده ششدانگ میگفتند. هر اکتاو هشت نت دارد و هر دانگ برابر با چهار نت است. بنابراین در مجموع ۲۴ نت به دست میآید. از آنجا که دو نت در این میان مشترک هستند و محاسبه نمیشوند، در واقع هر خوانندهای که بتواند ۲۲ نت را اجرا کند، ششدانگ محسوب میشود.
تقسیمبندی صدای خوانندگان در قدیم
با این وجود، برخی از کارشناسان بر این باورند که اصطلاح “ششدانگ” به محدوده صوتی اشاره نمیکند، بلکه به زیر و بمی یا ارتفاع صدای خواننده مربوط میشود. به عنوان مثال، داریوش صفوت در نوشتههای خود بیان میکند که در گذشته، صدای خوانندگان را به این شکل دستهبندی میکردند: “دودانگ” برای صدای بم، “چهاردانگ” برای صدای متوسط و “ششدانگ” برای صدای زیر به کار میرفته است.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در پیتر سلیمانی پور را بیشتر بشناسید پیدا کنید.
برای روشنتر شدن موضوع، از عبدالله دوامی یاد میشود که صدایی بم داشت و به همین دلیل به “عبدالله دودانگ” شهرت پیدا کرده بود. از میان خوانندگان معروف که صدای “ششدانگ” دارند و آثارشان ضبط شده، میتوان به استاد محمدرضا شجریان، استاد کریمخانی، ایرج بسطامی، استاد گلپایگانی و استاد ایرج اشاره کرد. البته اطلاعات دقیقی از خوانندگان با این ویژگی در نسلهای قدیمیتر در دسترس نیست.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب مفهوم آواز ابوعطا در موسیقی را بخوانید.