در نوشتههای قبلی به سازهای زهی و ساختار آنها پرداختیم. اما سازهای زهی خود به چند دسته تقسیم میشوند. در این نوشته از وبلاگ یافتو قصد داریم گونههای مختلف سازهای زهی را از نظر روش نواختن بهتر بشناسیم. بنابراین، از شما دعوت میکنیم تا پایان این مطلب همراه ما بمانید.
انواع سازهای زهی از نظر شیوهٔ نواختن
زهیهای زخمهای
زهیهای آرشهای
زهیهای کوبهای
۱- زهی زخمهای
این سازها به گونهای نواخته میشوند که با کشیدن یا ضربه زدن انگشت یا مضراب بر بخشی که صدا را ایجاد میکند، صوت تولید میشود.
بسیاری از سازهای زهی که با ضربه یا کشیدن نواخته میشوند، در دستهی سازهای بربطگونه قرار میگیرند. برخی از آنها عبارتند از:
گیتار،
گیتار بیس،
سیتار،
بالالایکا،
بانجو،
ماندولین.
در کنار این سازها، گاهی در سازهای آرشهای نیز به جای استفاده از آرشه، سیمها با انگشت اشاره کشیده میشوند که به این شیوه، «پیتزیکاتو» یا اجرای ضربهای گفته میشود.
در برخی موارد، از ناخن برای ضربه زدن به سیم استفاده میکنند که به آن «پیتزیکاتوی ناخنی» میگویند.
نوع دیگری از ضربه وجود دارد که در آن سیم با شدت به سمت بالا کشیده شده و در برگشت به دستهی ساز برخورد میکند. این روش را «پیتزیکاتوی شلاقی» یا «بارتوک پیتزیکاتو» مینامند.
گاهی نیز ضربه با انگشتان دست چپ اجرا میشود که به آن «پیتزیکاتوی دست چپ» گفته میشود.
همچنین روشی به نام «سرش ضربهای» وجود دارد که در آن همزمان با ضربهی دست راست، دست چپ روی دستهی ساز به بالا و پایین حرکت میکند.
۲ – آرشه ای یا کمانه ای:
-
ویولن:
این ساز کوچکترین عضو خانواده خود است و زیرترین صدا را تولید میکند. نواختن آن نیازمند مهارت و دقت است.
از آنجا که کوک ویولن باید بسیار دقیق باشد و برای جلوگیری از ناصافی صدا، تمرین زیادی لازم است، بهتر است آموزش آن از دوران کودکی آغاز شود.
ویولن روی شانه چپ قرار میگیرد و با آرشهای که در دست راست نگه داشته میشود، نواخته میشود. به طور کلی، ویولن در دو نوع اصلی ساخته میشود.ویولن آکوستیک
-
ویولن الکتریک
-
ویولا
این ساز از خانواده ویولن و در گروه سازهای آرشهای جای میگیرد. صدای آن نسبت به ویولن، پایینتر و بمتر است. به همین دلیل، سیمهای آن کلفتتر و سنگینتر است و آرشه آن نیز وزن بیشتری دارد.
ویولنسن
از نظر ساختاری بسیار شبیه به ویولن و ویولا است. اصلیترین تفاوت آن در اندازه بزرگتر و وزن بیشتر آن است. صدای آن نیز رساتر و غنیتر است و معمولاً در موسیقی کلاسیک و جاز بیشتر به کار میرود.
کمانچه
این ساز یکی از کهنترین و اصیلترین سازهایی است که با آرشه نواخته میشود و در طول زمان از ساز رباب تکامل یافته است. شکل اصلی آن یک کاسه گرد و توخالی است که قلب و بخش مرکزی ساز به شمار میرود.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره سازهای پر کاربرد موسیقی حماسی ایران بیابید.
۳- سازهای زهی ضربه ای یا کوبه ای
در این سازها، نوازنده با کوبیدن یا ضربه زدن بر روی سیمها، صدا تولید میکند.
سنتور
از شناختهشدهترین و خوشآهنگترین سازهای کوبهای، سازی است که دو چوب نازک مخصوص دارد. نوازنده با ضربهزدن این چوبها بر سیمهای ساز، صدای زیبای آن را پدید میآورد.
پیانو
این ساز دارای دکمههایی است که با فشردن آنها، صدا ایجاد میشود. محدوده صدایی آن نزدیک به هفت اکتاو است که در مقایسه با سازهای معمول، بیشترین گستره صوتی را دارد و همچنین جعبه صوتی بزرگی در آن به کار رفته است.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله چرا کلاس سلفژ برای یادگیری ویولن ضروری است؟ مراجعه کنید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه تکست یا لیریکس؟ کدام صحیح است؟.
رباب
این ساز، یک ساز زهی و کوبهای بومی و قدیمی است که به طور ویژه در مناطق شمال شرقی ایران نواخته میشود. ساختمان آن از چهار بخش اصلی به نامهای سر، شکم، سینه و دسته شکل گرفته است.
ویژگی که این ساز را از سازهای مشابه متمایز میکند، نحوه قرارگیری پردهها بر روی دسته آن است. رباب در مجموع دارای سه جفت سیم میباشد.