با گام دیاتونیک آشنا شوید

آشنایی با گام‌های موسیقی به ما کمک می‌کند تا در نوازندگی حرفه‌ای‌تر عمل کنیم و حتی بتوانیم بهتر آواز بخوانیم. گام‌ها در حقیقت چارچوب درست و ریتم مناسب را برای قطعات موسیقی فراهم می‌کنند. در این نوشته از وبلاگ آموزشگاه موسیقی الهام، می‌خواهیم به طور کامل به بررسی گام دیاتونیک بپردازیم. تا پایان این مطلب همراه ما بمانید.

توصیه می‌کنیم این مطلب زندگینامه هنری پری زنگنه، بانوی نامدار اپرای ایران را حتماً بخوانید.

اگر به این موضوع علاقه دارید، چگونه تشخیص دهم کدام ساز موسیقی برای من بهتر است؟ را از دست ندهید.

گام دیاتونیک

گام دیاتونیک گامی است که از پنج فاصله کامل (پرده) و دو فاصله نیم‌پرده تشکیل شده است. در این گام، نیم‌پرده‌ها با بیشترین فاصله از یکدیگر قرار می‌گیرند.
فاصله‌های بین نت‌های این گام می‌تواند پرده یا نیم‌پرده باشد و به طور کلی در هر گام دیاتونیک پنج پرده و دو نیم‌پرده وجود دارد (به جز گام کوچک هماهنگ که بعداً درباره آن صحبت خواهد شد). اگر در یک گام، یکی از نیم‌پرده‌ها بین درجه سوم و چهارم و دیگری بین درجه هفتم و هشتم قرار بگیرد، آن گام را گام بزرگ (ماژور) می‌نامند.
به بیان دیگر، گام بزرگ گامی است که فاصله‌های نت‌های آن نسبت به نت اول گام (تونیک) به ترتیب عبارتند از: دوم بزرگ، سوم بزرگ، چهارم درست، پنجم درست، ششم بزرگ، هفتم بزرگ و هشتم درست.
موسیقی‌هایی که با نت‌های گام بزرگ ساخته می‌شوند، دارای حال و هوای شاد و روشن هستند. هر گام دیاتونیک از دو بخش چهارنتی به نام دانگ یا تتراکورد تشکیل شده است. هر دانگ شامل چهار نت پشت سر هم است که فاصله بین نت اول و آخر آن یک فاصله چهارم درست است.
این دو دانگ در گام دیاتونیک توسط یک فاصله دوم بزرگ (یک پرده کامل) از هم جدا می‌شوند.

گامهای ماژور

در گام ماژور، هر اکتاو به دو بخش چهارنتیِ مساوی تقسیم می‌شود که به هر بخش یک “دانگ” می‌گویند. این دو دانگ کاملاً شبیه به هم هستند. بین نت‌های پایانِ دانگ اول و آغاز دانگ دوم در همه گام‌های ماژور، یک فاصله‌ی کاملِ پرده وجود دارد.

اگر سوالاتی دارید، مقاله نحوه نگهداری صحیح از پیانو به شما کمک خواهد کرد.

در صورت علاقه‌مندی، مطلب نکات ضروری درهنگام خرید ساز را از دست ندهید.

در اینجا می‌توانید اطلاعات کامل‌تری درباره ابداع‌گر سنفونی و چهارنوازی برای سازهای زهی کیست؟ بیابید.

گام ماژور یک گام هفت‌نتیِ دیاتونیک است. در این گام، فاصله‌ی بین همه‌ی نت‌های پشت‌سرهم، یک پرده کامل است؛ به جز دو جای خاص: فاصله‌ی بین درجه‌ی سوم و چهارم و فاصله‌ی بین درجه‌ی هفتم و هشتم که هر کدام فقط نیم‌پرده هستند. به عنوان مثال، گام ماژوری که از نت «دو» شروع می‌شود، به این شکل است: دو، ر، می، فا، سل، لا، سی، دو.

در صورت علاقه‌مندی، مطلب متن آهنگ ” آخ تو شب یلدای منی” را از دست ندهید.

اگر به این موضوع علاقه دارید، مخترع گیتار کیست؟ را از دست ندهید.

گام مینور

گام مینور طبیعی یک گام هفت‌نتی است که در آن، فاصله‌های نیم‌پرده به ترتیب بین نت‌های دوم و سوم و همچنین بین نت‌های پنجم و ششم قرار می‌گیرند. به عنوان مثال، گام مینور طبیعی روی نت «لا» به این شکل اجرا می‌شود: «لا، سی، دو، ر، می، فا، سل، لا». در واقع این گام معادل همان گام ماژور «دو» است، با این تفاوت که از نت ششم آن شروع می‌شود و تا هشت نت ادامه پیدا می‌کند.

برای درک عمیق‌تر این موضوع، مطلب مصاحبه آموزشگاه الهام با ماهر پورعبیات، مدرس گیتار را بخوانید.

درجات گام

در هر گام دیاتونیک هشت نت پیاپی داریم که هر کدام را با یک شماره (معمولاً با اعداد رومی) مشخص می‌کنیم. فاصله بین این نت‌ها یکسان نیست؛ برخی از آن‌ها نیم‌پرده از هم فاصله دارند و برخی دیگر یک پرده کامل.

وقتی می‌خواهیم از یک نت به نت بعدی برویم، اگر فاصله میان آن‌ها نیم‌پرده باشد، این حرکت قوی‌تر و طبیعی‌تر احساس می‌شود. در واقع، کشش و جاذبه‌ای که بین دو نت با فاصله نیم‌پرده وجود دارد، گذر از یکی به دیگری را روان‌تر و خوش‌آهنگ‌تر می‌کند.

به همین دلیل است که برخی از درجاتِ گام، نقش مهم‌تری در موسیقی پیدا می‌کنند و تأثیر بیشتری بر گوش شنونده می‌گذارند.

برای گسترش دانش خود، به مقاله مسابقه یلدایی یافتو سر بزنید.

نت های تونال (Tonal)

درجات اول، چهارم، پنجم و هشتم یک گام را نت‌های اصلی یا مایه‌ساز می‌نامند. این نت‌ها مشخص می‌کنند که گام در چه مایه‌ای است. در همه گام‌های دیاتونیک (چه ماژور و چه مینور)، این نت‌ها نسبت به نت پایه (تونیک) فاصله‌های ثابت و درستی دارند و نقش اساسی در ساختار گام ایفا می‌کنند.

نت های مُدال (Modal)

درجات سوم، ششم و هفتم در یک گام، درجات مُدال یا مقامی نام دارند. این درجات در گام‌های ماژور و مینور تغییر می‌کنند؛ یعنی فاصله‌ی آنها نسبت به نت پایه می‌تواند کوچک یا بزرگ باشد. به بیان ساده، اگر بخواهیم یک گام ماژور را به گام مینور تئوریک تبدیل کنیم، کافی است درجه‌های سوم، ششم و هفتم آن را نیم‌پرده پایین بیاوریم. به همین دلیل است که به این درجات، مقامی (که مقام گام را مشخص می‌کند) یا مدال (که حالت مینور یا ماژور بودن گام را تعیین می‌کند) گفته می‌شود.