عبدالله خان دوامی یکی از هنرمندان بزرگ و استادان موسیقی سنتی ایران به شمار میرود. از او تعدادی نوارهای آموزشی به جا مانده که برای یادگیری موسیقی بسیار مفید هستند. کتابهای نت، ردیفهای آوازی و ترانههای قدیمی که او اجرا کرده، توسط فرامرز پایور جمعآوری و منتشر شدهاند. همچنین مجموعهای از ردیفهای آوازی او در قالب آلبوم عرضه شده است. در ادامه این نوشته، با زندگی و آثار این استاد برجسته بیشتر آشنا خواهید شد.
زندگینامه عبدالله دوامی
عبدالله دوامی در سال ۱۲۷۰ خورشیدی در روستای طاد، که بخشی از منطقه تفرش است، متولد شد. پدر او، ابوالقاسمخان دوامی، از زمینداران کوچک همان ناحیه بود. وقتی عبدالله هشت ساله شد، به همراه خانواده به تهران نقل مکان کرد. در دوران نوجوانی، نزد علی خان نایب السلطنه به شاگردی پرداخت و ردیف آوازی راست پنجگاه را از او آموخت. پس از آن، نزد استادان بزرگی مانند میرزا عبدالله، آقا حسینقلی، درویش خان و حسین خان اسماعیل زده نیز به فراگیری موسیقی ادامه داد.
برای یادگیری پیشرفته، به موسیقی متن چیست؟ مراجعه کنید.
در همان دوران، مدرسهای شبانه برای آموزش موسیقی زیر نظر رکنالدین خان مختاری راهاندازی شد. از عبدالله دوامی، ابوالحسن صبا و علیاکبر خان شهنازی (فرزند میرزا حسینقلی) دعوت شد تا در این مدرسه و در سه سطح مقدماتی، متوسطه و پیشرفته به تدریس بپردازند.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره میکروفن دینامیک چیست؟ بیابید.
ضبط موسیقی عبدالله دوامی
عبدالله دوامی به همراه چند تن از هنرمندان برجسته آن زمان، مانند ابوالحسن اقبالآذر، درویش خان، سید حسین طاهرزاده و باقرخان رامشگر، در سال ۱۲۹۳ به شهر تفلیس رفتند تا قطعاتی از موسیقی سنتی ایران را روی صفحههای گرامافون ضبط کنند. متأسفانه به دلیل آغاز جنگ جهانی اول، تعداد بسیار کمی از این صفحات به دست علاقهمندان در ایران رسید.
عبدالله دوامی از سال ۱۳۰۵، که آخرین اجرای عمومی خود را به یاد درویشخان برگزار کرد، دیگر روی صحنه برای مردم حاضر نشد. با این حال، او در کنار شغل اداریاش، به آموزش هنرجویان مشتاق ادامه داد و ردیفهای آوازی و ترانههای ریتمیک قدیمی را به آنان یاد میداد.
آثار دوامی
از دوامی به عنوان گنجینهای ارزشمند از نغمههای آوازی و سازی و قطعات اصیل گذشته یاد میشود. او تمام عمرش هر چه میدانست، با سخاوت و بیچشمداشت به هنرجویان جوان آموخت.
برای گسترش دانش خود، مقاله مهارت خود را در نوازندگی پیانو بالا ببرید را مطالعه کنید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، تاریخـچه موسیقی متن در ایران را از دست ندهید.
کتابی از تصنیفهای قدیمی او (بیش از ۱۸۶ تصنیف) که توسط فرامرز پایور نتنویسی و آوانگاری شده، منتشر گردیده است. همچنین پایور، ردیف آوازی او را نیز به خط نت درآورد.
صفحههای گرامافون به همراه هنرمندانی مانند درویش خان، سیّد حسین طاهرزاده، ابوالحسن اقبال آذر و باقر خان رامشگر، نوارهای آموزشی خصوصی برای شاگردانش و پنجاه تصنیف از عارف قزوینی (که ابراهیم منصوری آنها را ضبط کرد) از دیگر یادگارهای به جای مانده از او هستند.
از کارهای باقیمانده از این استاد میتوان به تلاشهایش در زمینه آموزش موسیقی اشاره کرد، اما برجستهترین اثر او، مجموعهای است از ردیف آوازی و تصنیفهای قدیمی که به همت فرامرز پایور به چاپ رسیده است.
شاگردان دوامی
ابوالحسن صبا تا آخرین روزهای زندگی خود، با پشتکار و عزم راسخ به آموزش موسیقی مشغول بود. او در هنرستان آزاد موسیقی ملی، مکتب صبا و همچنین در منزل شخصیاش به تدریس ادامه داد.
شاگردان او افراد بسیار معروف و توانمندی بودند؛ از جمله:
ابوالحسن خان صبا، فرامرز پایور، محمود کریمی، نصرالله ناصح پور، محمدرضا شجریان، محمدرضا لطفی، ناصر فرهنگ فر، حسین علیزاده، پرویز مشکاتیان، داریوش طلایی، مجید کیانی، محمد حیدری، فاطمه واعظی (پریسا)، فاخره صبا، تورج کیارس، کریم صالح عظیمی، شاپور حاتمی، نورعلی خان برومند، شهرام ناظری، سیما بینا و رامبد صدیف.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله تاریخچه موسیقی فیلم مراجعه کنید.
او با حفظ و نگهداری مجموعهی ردیفهای آوازی ایران و آموزش آن به هنرجویان، مانع از بین رفتن گنجینهای بزرگ از دانش و تجربههای قدیمی شد. بزرگترین تلاش او این بود که این میراث ارزشمند را به شکلی صحیح و سالم به نسلهای بعد منتقل کند.
ویژگیهای آوازی عبدالله دوامی
استاد عبدالله خان دوامی در اجرای آواز، ویژگیهای منحصربهفردی داشت. از جمله این ویژگیها میتوان به تحریرهای سریع و قوی، تأکیدهای دقیق روی نتها، اجرای گوشههایی با ملودیهای بسیار زیبا و همچنین درهمآمیختن هنرمندانهٔ نوازندگی و آواز اشاره کرد.
عبدالله دوامی در زمستان سال ۱۳۵۹، در حالی که نزدیک به ۹۰ سال داشت، از خانه خارج شد. چون کلید آپارتمان را با خود نبرده بود، برای اینکه پشت در نماند، از پنجره بالا رفت. اما در یک لحظه بیاحتیاطی، به زمین افتاد.
در این اتفاق، استخوان لگن او شکست و در بیمارستان بستری شد. به دلیل مشکل فراموشی، قرصهای مسکنی که پزشک تجویز کرده بود را بیشتر از مقدار لازم مصرف کرد و دچار مسمومیت دارویی شد. در پایان، استاد عبدالله دوامی در شب بیستم دیماه ۱۳۵۹، در بیمارستان چشم از جهان فروبست.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب راه های تقویت صدای ساز ویلون را بخوانید.