سنتور یک ساز اصیل و پرطرفدار ایرانی است که در گروه سازهای زهی جای دارد. بسیاری از نوازندگان و علاقهمندان به این ساز، درباره روش تعویض سیمهای سنتور و شیوه مراقبت درست از آن پرسشهایی دارند. در این نوشته از وبلاگ یافتو، پاسخهای رایج درباره سیم سنتور و زمان مناسب برای تعویض آن را مرور میکنیم. با ما همراه باشید.
سوالات رایج در مورد سیم سنتور و زمان تعویض آن
چه زمانی باید سیم های سنتور را تعویض کرد؟
تمام سازها به مراقبت نیاز دارند و این موضوع برای سازهایی که سیمهایشان نقش اصلی در تولید صدا را دارد نیز صادق است. به همین دلیل، لازم است بهترین زمان برای تعویض سیمهای ساز را بشناسید تا از بروز مشکل در کیفیت صدای ساز جلوگیری شود.
زمان تعویض سیمها به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ مانند میزان تمرین روزانه، فشار دست نوازنده، کیفیت سیم، رطوبت هوا و موارد دیگر. معمولاً پس از مدتی استفاده، سیمها دچار مشکلاتی مانند زنگزدگی، فرسودگی در محل انگشتگذاری (پشت پردهها)، ناپایداری در کوک، ایجاد صدای اضافی یا صدای ناخوشایند میشوند که در این صورت باید تعویض شوند.
برای مطالعه بیشتر، به بیوگرافی بانو فخری ملک پور سری سر بزنید.
برای مطالعه بیشتر، به علیرضا بشردوست مدرس سنتور سری سر بزنید.
اگر هنرجویان یا نوازندگان سنتور بهطور معمول و نه چندان فشرده از ساز خود استفاده میکنند، بهتر است هر دو سال یکبار سیمها را عوض کنند. اما نوازندگان حرفهای که استفاده بیشتر و تخصصیتری از ساز دارند، بسته به شرایط ساز و سیمها، باید هر ۴ ماه تا یک سال نسبت به تعویض سیمها اقدام کنند.
آیا حتما باید سیم های سنتور را تعویض کرد؟
وقتی که مشغول نواختن سنتور هستید، اگر با دقت به ساز نگاه کنید، میبینید که سیمها در محل اتصال به شیطانک و خرک، تحت فشار بسیار زیادی قرار دارند. به خاطر همین فشار شدید و اصطکاک فلز با فلز در آن نقاط، سیمهای سنتور به مرور زمان فرسوده و خراب میشوند.
برای گسترش دانش خود، به مقاله تفاوت های کمانچه آذری و ایرانی سر بزنید.
در اثر این فشارهای مداوم، رفتهرفته سیمها ساییده شده و بخشی از استحکام و یکدستی خود را از دست میدهند. این فرسودگی و تغییر شکل سیمها میتواند باعث شود که سنتور به خوبی کوک نشود یا نتواند کوک خود را حفظ کند.
علت سیاه شدن سیمهای سنتور
سیمهای سنتور در اثر رطوبت هوا دچار اکسیدشدگی میشوند و رنگ آنها تغییر میکند. با این حال، گاهی دو سنتور در شرایط یکسان قرار میگیرند، اما سیمهای یکی از آنها تیرهتر میشود.
این اتفاق به دلیل جابهجایی الکترونها رخ میدهد و به ترکیب عناصر موجود در چوب و سیمها بستگی دارد. برای تمیز کردن سیمها میتوان از کاغذ سمباده استفاده کرد.
در صورت علاقهمندی، مطلب استاد جلال ذوالفنون، نوازنده بی بدل سه تار را از دست ندهید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله مفهوم تمبر در موسیقی ادامه دهید.
نحوه تعویض سیم سنتور:
– حدود ۸۰ سانتیمتر نخ قرقره را به دور گوشی میپیچیم. برای محکم شدن، میتوانید آن را گره بزنید، کمی خیس کنید یا از مقدار کمی چسب مایع استفاده کنید. این کار را در جهت خلاف حرکت عقربههای ساعت انجام دهید.
– حدود ۱۲۰ سانتیمتر از سیم را جدا کنید. دو سر آن را به شکل یک حلقه به هم نزدیک کنید و مانند بافتن یک زنجیر، آنها را به دور هم بتابانید. برای این کار، حدود ۵ سانتیمتر از سر سیم را روی قسمت طولانیتر قرار دهید تا یک حلقه تشکیل شود. سپس حلقه را با انگشت شست و اشاره نگه دارید و با دست دیگر شروع به پیچاندن سیم کنید. دقت کنید که هر دو رشته سیم به طور منظم به دور هم بپیچند و فقط یکی دور دیگری نچرخد.
برای اطمینان از محکم بودن گره، پس از درست کردن آن، دو سر سیم را بکشید تا مطمئن شوید در هنگام نواختن باز نمیشود. همچنین توجه داشته باشید که هر جفت سیم در تار باید از یک قرقرهٔ جداگانه باشد.
– سر حلقهای سیم که گره ضعیفتری دارد را به نخ قرقره گره بزنید. سر دیگر که گره محکمتری دارد را در سیمگیر قرار دهید. سپس گوشی را در خلاف جهت عقربههای ساعت بچرخانید و همزمان با دست دیگر سیم را بکشید تا محکم و کشیده به دور گوشی بپیچد. این کار مانع از شل شدن و پیچ خوردن سیم روی گوشی میشود.
برای مطالعه بیشتر، به انواع حق امتیاز در موسیقی و نحوه محاسبه آن سری سر بزنید.
برای یادگیری پیشرفته، به آیا یادگیری پیانو با ارگ امکان پذیر است؟ مراجعه کنید.
توصیه میکنیم این مطلب حق امتیاز در موسیقی (Music Royalty) به چه معناست؟ را حتماً بخوانید.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در گلیساندو در موسیقی به چه معناست؟ پیدا کنید.
در دورهای آخر، دقت کنید سیم در راستای شیار شیطانک قرار گیرد تا از روی گوشی تا شیطانک کاملاً صاف و مستقیم بسته شود.