همان طور که میدانید، سازها را بر اساس شیوهی نواختن و ویژگیهایشان در گروههای مختلفی قرار میدهند. مثلاً به سازهایی که با ضربه زدن به صدا درمیآیند، سازهای کوبهای میگویند و سازهایی که با دمیدن هوا نواخته میشوند، سازهای بادی نام دارند. اما جالب است بدانید سازی هم وجود دارد که با استفاده از آب نواخته میشود! اگر شما هم به سازهای غیرمعمول و جالب توجه علاقهمند هستید، در ادامهی این نوشته از وبلاگ یافتو، بیشتر با ساز هیدرولوفون آشنا شوید.
ساز هیدرولوفون، سازی که با آب نواخته می شود
هیدرولوفون یک ساز موسیقی است که صدای آن از طریق آب ایجاد میشود. این ساز به شکل مستقیم و با تماس دست یا بدن با آب یا مایعات دیگر نواخته میشود و صدا به کمک حرکت و ارتعاش آب تولید میگردد. هیدرولوفون را میتوان نخستین سازی دانست که منبع اصلی صدای آن، آب است. درست همانطور که سازهای بادی با وزش و لرزش هوا صوت تولید میکنند، این ساز نیز با لرزشهای آب به صدا درمیآید.
در صورت علاقهمندی، مطلب طناز اسداللهی مدرس ویولن و ویولا را از دست ندهید.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در اثر نزدیکی در میکروفن چیست؟ پیدا کنید.
نحوه نواختن ساز هیدرولوفون
در این ساز، نوازنده با گذاشتن نوک انگشت روی سوراخهای آن، مسیر حرکت آب را میبندد و نت دلخواهش را به صدا درمیآورد. نام این ساز ممکن است به دلیل روش نواختن آن انتخاب شده باشد، که در آن نوازنده با مسدود کردن جریان آب از یک سوراخ خاص، صدای یک نت مشخص را تولید میکند. یا شاید این نام به خاطر سازوکار تولید صدا توسط آب باشد. در واقع هیدرولوفون از حرکت آب برای ایجاد صوت استفاده میکند.
توصیه میشود به مطالعه مقاله ویژگی های ساز کاخن ادامه دهید.
این ساز یک صفحهٔ کنترل دارد که در آن جریانهای آب مسئول ایجاد صدا هستند. بعضی از هیدرولوفونها مجهز به نی هستند (یک یا چند نی برای هر سوراخ) و بعضی دیگر بدون نی ساخته شدهاند و در عوض برای هر سوراخ، یک قطعهٔ ثابت و بدون حرکت در نظر گرفتهاند که باعث میشود قسمتهای متحرک نداشته باشند و کمتر فرسوده شوند.
هیدرولوفون در دههٔ ۱۹۸۰ توسط یک دانشمند و مخترع کانادایی به نام استیون مان اختراع شد. او به خاطر کارهایش در زمینه عکاسی محاسباتی معروف است. هدف از ساخت این ساز، کمک به افراد کمبینا بود تا بتوانند از طریق حواسی به جز بینایی، موسیقی اجرا کنند.
اگرچه این ساز در نگاه اول ممکن است پیچیده به نظر برسد، اما مکانیسم درونی آن بسیار ساده است و شبیه به سازهای بادی مثل ساکسوفون و قرهنی عمل میکند. از نظر ظاهری نیز شباهت زیادی به کیبورد الکتریکی دارد و میتوان آن را روی انواع مختلفی از دستگاههای تولید صدا نصب کرد. جالب است بدانید که از این ساز استفادههای غیرمعمولی هم میشود؛ مثلاً میتوان نمونهای از آن را درون یک وان آب گرم قرار داد!
ایده ساخت ساز
استیون مان میگوید ایده ساخت ساز هایدروفولون کاملاً تصادفی به ذهنش رسید. این اتفاق زمانی افتاد که او کامیونی را میدید که مخزنهایش با هیدروژن مایع پر میشد. صدایی که هنگام حرکت هیدروژن در لولههای دستگاه ایجاد میشد، او را مجذوب خود کرد و به نوعی الهامبخش او بود. او در این باره میگوید:
«صدای جریان پیدا کردن آن مایع به نحوه ماورایی و جادویی بود. صدایی خاص که تا به حال مشابه آن را نشنیده بودم. شاید هم شنیده بودم ولی تا آن روز به آن توجهی نداشتم».
به این ترتیب، ساز هایدروفولون که یکی از عجیبترین سازهای دنیاست، متولد شد. شاید ظاهر این ساز کمی پیچیده به نظر برسد، اما روش کار آن بسیار ساده است و شباهت زیادی به سازهای بادی مانند قرهنی و ساکسیفون دارد.