پیانو در ایران داستان پرماجرا و جالبی دارد. نخستین باری که صدای این ساز در کشور ما شنیده شد، با نواختن کسی بود که به عنوان پدر پیانوی ایران شناخته میشود. در این نوشته از وبلاگ یافتو، بیشتر با این شخصیت و نقش او آشنا خواهیم شد.
پدر پیانوی ایران کیست؟
در سال ۱۸۰۶ میلادی، یک پیانوی سفید که ناپلئون به دربار فتحعلی شاه هدیه داده بود، به ایران رسید. در آن زمان هیچکس قبلاً چنین وسیلهای را ندیده بود و کسی هم بلد نبود چگونه آن را بنوازد. به همین خاطر، این نخستین پیانو برای سالهای طولانی تنها به عنوان یک وسیله تزئینی در تالار شاهنشاهی نگهداری میشد.
شصت و هفت سال بعد، در سال ۱۸۷۳، ناصرالدین شاه در سفری به فرانسه، از یک نمایشگاه پیانو در پاریس بازدید کرد و چهار پیانو برای دربار ایران سفارش داد. این پیانوها نیز به ایران آورده شدند، اما باز هم کسی پیدا نمیشد که بتواند آنها را بنوازد.
در این مقاله هیدرولوفون، سازی که با آب نواخته می شود اطلاعات مفیدی آمده است.
تا این که محمدصادق سرورالملک، که نوازنده چیرهدست و محترم سنتور در دربار بود، کنجکاو شد و پشت یکی از پیانوها نشست. او شروع به فشار دادن کلیدهای آن کرد و در ابتدا صداهای ناهنجاری شنیده میشد. سرورالملک پس از جستجو و آزمایش زیاد، در نهایت متوجه شد که پیانو هم مانند سنتور قابل کوک کردن است. پس از چندین بار تلاش، او توانست پیانو را بر اساس الگوی کوک سنتور تنظیم کند. با توجه به تسلطی که بر سنتور داشت، بر همان اساس شروع به نواختن پیانو کرد و از این رو میتوان او را نخستین نوازنده ایرانی پیانو دانست.
محمدصادق، که به سرورالملک شناخته میشود، یکی از چهرههای برجسته و مورد احترام در تاریخ معاصر است. او در دوران زندگی خود، خدمات ارزشمندی به جامعه و فرهنگ کشور ارائه داد. سرورالملک فردی بود که با دانش گسترده، اخلاق نیکو و تلاش فراوان، در عرصههای اجتماعی و فرهنگی اثرگذار بود. مردم او را به دلیل مهربانی، صداقت و تعهدش به پیشرفت جامعه میشناختند. نام او همواره به عنوان نمادی از خدمتگزاری و وطندوستی در یادها باقی مانده است.
مرتضی محجوبی، جواد معروفی و تاثیر آنها بر نحوه نواختن پیانو در ایران
مرتضی محجوبی، نغمههای فراموششده موسیقی ایرانی را با ساز پیانو به گوش مردم رساند و به همین دلیل بسیاری او را بنیانگذار پیانوی کلاسیک در ایران مینامند. او در طول زندگی خود حدود دو هزار شاگرد آموزش داد که نامهایی مانند آذرمیدخت ملک منصور، منوچهر صانعی، توراندخت صانعی، فخری ملک پور و فرهاد معتمد از شناختهشدهترین آنها هستند.
روش مخصوص نواختن پیانو به سبک ایرانی که مرتضی محجوبی ابداع کرد، در سال گذشته از سوی کمیته ثبت ملی میراث ناملموس، به عنوان یکی از آثار ملی معنوی به ثبت رسیده است.
برای یادگیری پیشرفته، به بهترین آموزشگاه آموزش تنبک مراجعه کنید.
جواد معروفی
جواد معروفی را به عنوان یکی از پیشگامان موسیقی سنتی ایران میشناسند. پدر او، موسی معروفی، از استادان بزرگ ردیف موسیقی ایرانی بود و در مدرسه وزیری به آموزش تار به هنرجویان میپرداخت. جواد معروفی نزد علینقی وزیری آموزش دید و سپس در مدت زمانی کوتاه، نزد بانوی آموزگار سرشناسی به نام خانم خاراتیان، نواختن پیانو به سبک موسیقی کلاسیک اروپایی را فرا گرفت.
او در طول سالهای فعالیت هنری خود، قطعات کمشنیدهی بسیاری را با تنظیمهای زیبا و ماندگارش جاودانه کرد. در روشی که جواد معروفی پایهگذار آن بود، دست چپ نوازنده به طور مستقل حرکت میکند و به این ترتیب، هماهنگی ظریف میان نغمهها را به شکلی ویژه به هم میآمیزد.
اگر سوالاتی دارید، مقاله تاریخچه سرود ملی ایران به شما کمک خواهد کرد.
معروفی که به خاطر مهارت بالا در سازبندی و تنظیمهای درخشانش شناخته میشود، شاگردان بسیاری را به دنیای موسیقی معرفی کرد که از میان آنها میتوان به انوشیروان روحانی، اوفلیا پرتو، مهین زرین پنجه، سامان احتشامی، مزدا انصاری، یکتا و پویان آزاده اشاره کرد که نامآشناتر هستند.
این هنرمندان از نوازندگانی هستند که در اجرای قطعات کلاسیک (اتود) تکنیک بسیار بالایی دارند. بسیاری از آنها هنگام نواختن و تنظیم قطعات ایرانی، به ریزهکاریهای ویژهای در هارمونی موسیقی ایرانی دست یافتهاند، به ویژه در دستگاهها و گامهایی که کمتر مورد توجه آهنگسازان قرار گرفتهاند؛ مانند سهگاه و بیات ترک.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله انواع کانن در موسیقی مراجعه کنید.
اگر سوالاتی دارید، مقاله پوئم سمفونی «تختی» بیانگر زندگی جهان پهلوان تختی به شما کمک خواهد کرد.
برای مطالعه بیشتر، به مهسا سلوک ساران مدرس آواز پاپ و کلاسیک سری سر بزنید.
این پیانیستها با تغییر کوک ساز و آزمودن راههای مختلف، روشهایی برای چندصدایی کردن دستگاههای موسیقی ایرانی پیدا کردهاند. میتوان گفت مسئله هارمونی که به طور کلی نقطهای چالشبرانگیز در موسیقی ایرانی بوده، تا حدی در حال بهبود و حل شدن است.