بندیر یک ساز کوبهای است که از یک قاب چوبی و یک پوست تشکیل شده. پوست روی قاب کشیده میشود و از نظر شکلی شبیه به ساز دف است. در زبان ترکی استانبولی، کلمه بندیر به معنای ساز کوبهای دستی بزرگ با قاب است. در ادامه این نوشته از وبلاگ یافتو، اطلاعات بیشتری درباره ساز بندیر کسب خواهید کرد.
ساز بندیر
بندیر یک ساز کوبهای است که از نظر ظاهری شبیه به دف است، اما صدای مخصوص به خود را دارد. این ساز معمولاً برای همراهی با دیگر سازها در گروههای موسیقی به کار میرود و باعث غنیتر و زیباتر شدن نوازندگی جمعی میشود. البته گاهی به صورت تکنوازی نیز اجرا میگردد.
این ساز در آیینهای خاص صوفیان نیز کاربرد دارد. در این مراسم، از موسیقی، ریتم و حرکات موزون (مانند رقص سماع) برای رسیدن به سطحی از آگاهی درونی استفاده میشود.
ساز بندیر در چندین کشور آسیایی، آفریقایی و حتی برخی مناطق اروپایی شناخته شده است و با نامهای گوناگونی خوانده میشود. روش نواختن آن نیز در هر منطقه ممکن است ویژگیهای خاص خود را داشته باشد. بندیر به عنوان یک ساز سنتی در شمال آفریقا، و همچنین در تمدنهای قدیمی مانند مصر باستان و بینالنهرین مورد استفاده قرار میگرفته است.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در گلنوش خالقی، آغازگر رشتهٔ رهبری موسیقی بانوان در ایران پیدا کنید.
ساختمان ساز بندیر
ساز بندیر
شکل این ساز مانند یک دایره است. اما برخلاف سازهایی مانند تمبورین یا دایره زنگی، هیچ زنگوله یا سنجی روی آن نصب نشده است. در عوض، معمولاً یک یا چند تار از جنس روده حیوانات دارد که در عرض چارچوب ساز کشیده شدهاند. این تارها برای تولید صدایی زنگدار در ساز بندیر طراحی شدهاند.
در قسمت پایینی ساز، یک سوراخ وجود دارد که به حفظ تعادل کمک میکند. نوازنده هنگام نواختن، انگشت شست دست چپ خود را در این سوراخ قرار میدهد تا ساز را ثابت نگه دارد. همزمان، با انگشتان دست راست به لبه و سطح ساز ضربه میزند تا صدا تولید کند.
اندازه قاب این ساز معمولاً بین ۳۵ تا ۶۰ سانتیمتر است، اما اندازههای ۴۰، ۴۵ و ۵۰ سانتیمتر از همه رایجتر هستند. این اندازهها به نوازنده اجازه میدهد تا مهارت و چابکی خود را در نواختن به نمایش بگذارد. نمونهای از این ساز در کشور ایرلند با نام بادران شناخته میشود که معمولاً با یک چوب کوچک نواخته میشود.
نحوه نواختن ساز بندیر
این ساز را به دو روش مینوازند: یا آن را با دو دست میگیرند، مانند دف، و در هوا نگه میدارند، یا روی زمین، میان دو پا قرار میدهند و سپس نواختن آغاز میشود.
اگر سوالاتی دارید، مقاله مشکل تعدد مهر های ساز چیست؟ به شما کمک خواهد کرد.
روش نواختن آن به صورت ایستاده است. نوازنده انگشت شست دست چپ را در سوراخی که روی قاب ساز وجود دارد، قرار میدهد تا ساز را محکم نگه دارد. سپس با انگشتان دست راست به لبههای ساز ضربه میزند. همچنین با کف دست راست به قسمت مرکزی ساز کوبیده میشود که این کار صدایی ویژه و زمزمهوار پدید میآورد.
برای مطالعه بیشتر، به تفاوت سنتور یک مهر و دو مهر چیست؟ کدام بهتر است؟ سری سر بزنید.
یکی از ویژگیهای بارز این ساز، صدای عمیق و بم آن است که حال و هوایی روحانی و آرامشبخش ایجاد میکند. صدای ضربههایی که به کنارههای ساز وارد میشود، بسیار شبیه به ساز کوبهای دیگری به نام “تار” است که در منطقه خاورمیانه رواج دارد. همین صدای تاثیرگذار و عمیق، فضایی اسرارآمیز و معنوی به وجود میآورد. این ساز در ایران نیز کاربرد دارد و نواخته میشود.