مرتضی نیداوود، نوازنده چیرهدست تار و آشنای با ردیفهای موسیقی ایرانی است که آهنگهای مشهور بسیاری از خود به یادگار گذاشته است. یکی از برجستهترین آثار او، تصنیف بهیادماندنی «مرغ سحر» است که در یاد و خاطر مردم ایران جاودانه شده است. این قطعه زیبا بارها توسط خوانندگان و هنرمندان مختلف اجرا و بازخوانی شده است. در ادامه این نوشته، با زندگی و آثار این هنرمند بزرگ ایرانی بیشتر آشنا خواهیم شد.
مرتضی نیداوود، نوازنده تار و ردیف دان یرانی
مرتضی نیداوود در سال ۱۲۷۹ در تهران متولد شد. او استعداد خارقالعادهای در ساختن آهنگ داشت. علاقه او به موسیقی از همان سنین کم مشخص بود. پدرش، «بالا خان»، که خودش اهل موسیقی بود و با نواختن تار و تنبک آشنایی داشت، او را نزد آقا حسینقلی، استاد بزرگ تار، فرستاد تا آموزش ببیند.
مرتضی خان به مدت دو سال شاگرد آقا حسینقلی و سه سال شاگرد درویش خان، که از بهترین شاگردان او بود، شد. او در این مدت، ردیفهای موسیقی و نوازندگی تار را به خوبی فراگرفت و توانست نشان «تبرزین طلایی» را که مخصوص برترین شاگردان بود، از درویش خان دریافت کند.
نیداوود در سن بیست سالگی، کلاسی برای آموزش تار و ردیفهای موسیقی ایرانی راهاندازی کرد. پس از مرگ ناگهانی استادش درویش خان، او مسئولیت آموزش شاگردانی که نزد استادش درس میخواندند را نیز بر عهده گرفت.
توصیه میکنیم حتماً مقاله آشنایی با سبک موسیقی آر اند بی را مطالعه کنید.
همکاری با قمرالملوک وزیری
آشنایی او با قمرالملوک وزیری باعث شد یکی از بزرگترین استعدادهای موسیقی آوازی ایران شناخته شود. پس از این آشنایی، این دو با هم همکاری کردند و قمر با آموزشهایی که از او گرفت، توانست بسیاری از ترانههای معروفش را بخواند. بیشتر آوازها و تصنیفهای قمر از سال ۱۳۰۳ به بعد با نوازندگی تار مرتضیخان نیداوود همراه بود.
یکی از مشهورترین ترانههایی که او ساخت، تصنیف «مرغ سحر» نام دارد که روی شعری از استاد بهار ساخته شد. این تصنیف برای اولین بار توسط قمرالملوک وزیری اجرا شد و بعدها خوانندگان بزرگی مثل ملوک ضرابی، نادر گلچین، فرهاد و محمدرضا شجریان نیز آن را دوباره خواندند.
همکاری با رادیو
نی داوود پس از راهاندازی رادیو، به همراه هنرمندانی مانند رضا محجوبی، علیاکبر شهنازی، حبیب سماعی، ابوالحسن صبا و موسی معروفی، همکاری خود را با این سازمان آغاز کرد. او برای خوانندگان مشهور آن زمان مانند قمرالملوک وزیری، ملوک ضرابی، روحانگیز، ادیب خوانساری، جواد بدیعزاده و غلامحسین بنان، قطعاتی ساخته یا با صدای آنان تار نواخته است.
فعالیت های هنری
این هنرمند در سال ۱۳۴۸ حدود ۳۰۰ گوشه از ردیفهای موسیقی ایرانی را اجرا و ضبط کرد که به دلایلی نامشخص، این آثار تا به امروز منتشر نشدهاند. او پس از انقلاب نیز بهصورت محدود به کار موسیقی خود ادامه داد و در همین دوره، قطعهی پیشدرآمد اصفهان را به روشی تازه برای ارکستر بزرگ بازنویسی کرد که بعدها به عنوان موسیقی اصلی سریال هزار دستان شناخته شد.
از آثار برجستهی نیداود میتوان به تصنیفهای «شاه من، ماه من»، «مرغ حق» و «آتش دل» اشاره کرد که قطعهی آخر را استاد جلال تاج اصفهانی اجرا کرد و سالها بعد علیرضا افتخاری نیز آن را بازخوانی نمود.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره تکنیک تریل در موسیقی چیست؟ بیابید.
همچنین برخی از ردیفنوازیهای نیداود اخیراً توسط مؤسسهٔ ماهور به انتشار رسیده است.
مهاجرت
مرتضی نی داوود، برای مدت طولانی یک فروشگاه لوازم برق در خیابان فردوسی تهران داشت. اما بعداً تصمیم گرفت به کشور دیگری برود و در سال ۱۳۵۹ به آمریکا نقل مکان کرد.
وفات
داود نوری در دومین روز از مردادماه سال ۱۳۶۹، در سن نود سالگی دیده از جهان فروبست.یادش همواره زنده و روانش شاد باد.
توصیه میشود به مطالعه مقاله النی کاریندرو ، یکی از نوازندگان برجسته پیانو ادامه دهید.