در موسیقی ایرانی، نت شاهد همان نتی است که در یک قطعه موسیقی بیش از بقیه شنیده میشود. این نت، مانند قلب ملودی است و قطعه موسیقی دور آن میچرخد و گسترش پیدا میکند. برای اطلاعات بیشتر میتوانید ادامه این موضوع را در وبلاگ یافتو مطالعه کنید.
توصیه میکنیم این مطلب دانستنی های جالب در مورد موسیقی را حتماً بخوانید.
نت شاهد چیست
نت شاهد یک ایده مهم در موسیقی دستگاهی است. پیش از آنکه سیستم مقامی به سیستم دستگاهی تغییر کند، اصطلاح «نت شاهد» استفاده نمیشد. با این حال، در موسیقی مقامی هم گاهی یک نت، کاری شبیه به کار نت شاهد را انجام میداد.
به طور مشخص، گروههایی از سه نت یا بیشتر تعریف میشدند که به آنها «جمع» میگفتند. در هر کدام از این گروهها، تمرکز اصلی روی یک نت خاص بود و حرکت ملودی دور آن نت میگشت. به این نت، «نغمه مفروضه» گفته میشد که به نظر میرسد کارکردی مانند نت شاهد در تعریف امروزی داشته است.
در صورت علاقهمندی، مطلب نخستین زنی که رهبر ارکستر ایران شد که بود را از دست ندهید.
توصیه میکنیم حتماً مقاله آشنایی با سبک آلترنتیو راک را مطالعه کنید.
نت شاهد در موسیقی ایرانی
در موسیقی ایرانی، هشت نت پشت سر هم میآیند تا یک مقام را بسازند. نت هشتم، تکرار همان نت اول است اما در اکتاوی بالاتر، یعنی فرکانس آن دقیقاً دو برابر نت اول در آن گام است. از میان این هشت نت، بعضی از آنها نقش مهمتری دارند و در آهنگها و ملودیها زیاد به کار میروند. یکی از این نتهای مهم، نت «شاهد» نام دارد.
همانطور که از نامش پیداست، نت شاهد گواه و محور اصلی ملودی است. یعنی هسته و مرکز آهنگ روی این نت میچرخد. به عنوان نمونه، در گوشه حسینی، درجه پنجم بیات نقش محوری دارد؛ یعنی ملودی بیشتر دور این نت حرکت میکند و ما آن را بیش از بقیه نتها میشنویم.
نت شاهد، نتی است که در هر دستگاه یا آواز بیش از همه استفاده میشود و در ایجاد حس و حال مخصوص آن دستگاه نیز سهم اصلی را دارد. بیشتر گوشهها معمولاً با نت شاهد آغاز شده و با همان هم پایان مییابند.
در موسیقی غربی به این نت، درجه اول گام گفته میشود. یک نوازنده خوب کسی است که این نت را در هر دستگاه یا آواز به درستی بشناسد و در جای مناسب از آن بهره ببرد.
اگر به این موضوع علاقه دارید، تفاوت موسیقی اصیل ایرانی و موسیقی غربی را از دست ندهید.
نت های اطراف نت شاهد
نتهایی که در مجاورت نت شاهد قرار میگیرند، به سمت آن کشش دارند و هر چه به این نت نزدیکتر شوند، این جذب و میل شدیدتر میشود. میتوان گفت نت شاهد مانند یک آهنربا عمل میکند و نتهای اطراف خود را به طرف خود میکشد.
علاوه بر این، نت شاهد در گوشههای مختلف یک دستگاه موسیقی ایرانی میتواند متفاوت باشد، حتی اگر گام آنها یکی باشد. در ردیف موسیقی ایرانی، معمولاً گوشهها بر اساس جایگاه نت شاهدشان (از صدای بم به زیر) مرتب میشوند. به عنوان نمونه، در دستگاه ماهور، درآمد بر روی نت پایه متمرکز است.
برای گسترش دانش خود، به مقاله موسیقی الکترونیک چیست ؟ سر بزنید.
سپس نت شاهد به درجه دوم منتقل میشود و گوشههای گوناگونی حول آن ساخته میشود. پس از آن، نت شاهد به درجه سوم میرود که حالتی ناپایدار دارد، اما در ادامه به درجه چهارم حرکت میکند و گوشه حصار شکل میگیرد. این جابجایی و حرکت نت شاهد در درجات بالاتر نیز ادامه پیدا میکند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، بهترین آموزشگاه ویولنسل در شرق تهران را از دست ندهید.