همانطور که میدانید، رعایت زمانبندی در اجرای نتهای موسیقی اهمیت زیادی دارد. برای اینکه یک نوازنده بتواند مانند افراد متخصص و ماهر بنوازد، لازم است با اصول و قواعد موسیقی آشنا شود. یکی از این مفاهیم مهم، «میزان» در موسیقی است. در ادامه این نوشته از وبلاگ یافتو، با معنای اصطلاح میزان در موسیقی بیشتر آشنا خواهید شد.
آشنایی با اصطلاح میزان در موسیقی
در موسیقی، قطعهها از نظر زمان به بخشهای مساوی تقسیم میشوند. به هر یک از این بخشها «میزان» میگویند. خط عمودی که این میزانها را از یکدیگر جدا میکند نیز «خط میزان» نام دارد. همچنین، هر میزان خود از دو یا سه قسمت برابر تشکیل شده است که به هر کدام از آن قسمتها «ضرب» گفته میشود.
تعریف میزان
آشنایی با معنی میزان در موسیقی
میزان (که گاهی به آن ترازه یا ترازک هم میگویند) در موسیقی، نشانههایی است که برای مشخص کردن بخشهای زمانی و تعداد ضربها در هر بخش به کار میرود. این نشانهها کمک میکنند تا ویژگیهای ریتمیک قطعه به خوبی تشخیص داده شود. هر بخش زمانی با یک خط عمودی از بخش قبل و بعد خود جدا میشود. این خط، خطوط حامل را قطع میکند. به فضای بین دو خط عمودی «میزان» و به خود خطهای عمودی «خط میزان» گفته میشود.
به بیان سادهتر، در یک قطعه موسیقی، به فاصلهی زمانی بین دو ضرب قوی، یک میزان گفته میشود. در نتنویسی، این میزانها با خطهای عمودی نشان داده میشوند. این خطوط روی خطوط حامل قرار میگیرند و آنها را به صورت عمودی قطع میکنند.
انواع میزان در موسیقی
بسته به ریتم و سرعت یک قطعه موسیقی، آن را در قالبهای مختلفی به نام «میزان» مینویسند. این میزانها معمولاً در چهار گروه اصلی دستهبندی میشوند که شامل موارد زیر است:
۱ – میزانهای ساده
میزانی است که هر ضرب آن را بتوان به ۲، ۴، ۸ و … تقسیم کرد. به زبان ساده، در میزانهای ساده فقط از یک نوع واحد ضرب استفاده میشود و این واحد تنها به ۲ یا چند برابر آن (اعداد زوج) بخش میگردد.
در این میزانها، کشش هر ضرب برابر با یکی از شکلهای سادهی نتها مانند چنگ، سیاه یا سفید است.
اگر بخواهیم یک میزان ساده را ترکیبی کنیم، کافی است جلوی هر ضرب آن یک نقطه بگذاریم (مثلاً نت سیاه را به صورت نت سیاه نقطهدار بنویسیم).
برای گسترش دانش خود، به مقاله هیدرولوفون، سازی که با آب نواخته می شود سر بزنید.
۲– میزانهای ترکیبی
میزان ترکیبی در موسیقی، میزانهایی هستند که در آن هر ضرب قابلیت تقسیم به سه قسمت مساوی (یا مضربهایی از سه) را دارد. به بیان دیگر، میزان ترکیبی در اصل همان یک میزان ساده است که در آن، هر ضرب به جای دو قسمت، به سه قسمت کوچکتر تقسیم شده است.
در این نوع میزانها، ارزش زمانی هر ضرب معمولاً معادل یک نت نقطهدار است؛ مانند نت چنگ نقطهدار، نت سیاه نقطهدار یا نت سفید نقطهدار.
۳- میزان لنگ
هر میزان ترکیبی، در اصل از ترکیب چند میزان ساده به وجود میآید. این میزانها معمولاً از ضرب یا جمع اعداد ۲ و ۳ شکل میگیرند. یعنی نمیتوان آنها را فقط به گروههای دوتایی یا فقط به گروههای سهتایی تقسیم کرد. به عنوان مثال، میزان ۵/۴ (چهار پنج) ممکن است از ترکیب یک میزان ۳/۴ (چهار سه) و یک میزان ۲/۴ (چهار دو) یا برعکس ایجاد شده باشد.
برای اینکه جای بخشهای مختلف این میزانهای ترکیبی مشخص شود، معمولاً با خطچین عمودی یا با نوشتن کسر میزان، قسمتهای تشکیلدهنده آن را از هم جدا میکنند.
۴– میزانهای مختلط
وقتی میزانهای گوناگون با هم ترکیب میشوند، میزان مخلوط ایجاد میشود که به دو شکل دیده میشود:
میزانهای مخلوط در طول قطعه: در این حالت، کسر میزان یا نشانههای دیگر در میانهٔ آهنگ تغییر میکنند و ریتم قطعه عوض میشود.
میزانهای مخلوط همزمان: در موسیقی چندصدایی، ممکن است یک بخش با تقسیمهای دوتایی (مثلاً دو نت برابر در هر ضرب) و بخش دیگر با تقسیمهای سهتایی (سه نت برابر در هر ضرب) همزمان نواخته شوند.
در این مقاله آشنایی با دستگاه نوا در موسیقی اطلاعات مفیدی آمده است.
برای گسترش دانش خود، مقاله نکات مهم در مورد پدال پیانو را مطالعه کنید.
نکته: برای تبدیل میزانهای ساده به میزانهای ترکیبی، کسر میزان را در ۳/۲ (سهدوم) ضرب میکنیم.
کسر میزان
کسر میزان در موسیقی مشخص میکند که هر قطعه چه وزن و ریتمی دارد. این علامت شبیه یک کسر معمولی است و با دو عدد نوشته میشود؛ یکی بالا و دیگری پایین. به آن در انگلیسی Time Signature میگویند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، مهسا سلوک ساران مدرس آواز پاپ و کلاسیک را از دست ندهید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، انواع کانن در موسیقی را از دست ندهید.
عدد بالایی کسر میزان نشان میدهد که در هر میزان چند ضرب وجود دارد. برای مثال، عدد ۲ به معنای میزان دو ضربی و عدد ۳ به معنای میزان سه ضربی است.
عدد پایینی کسر میزان مشخص میکند که هر ضرب با کدام نت سنجیده میشود (بر اساس نت گرد). به بیان دیگر، شکل ضرب را تعیین میکند. مثلاً عدد ۴ در مخرج نشان میدهد که هر ضرب معادل یک نت سیاه (یعنی یکچهارم نت گرد) است.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه کاربرد پدال در پیانو چیست ؟.