توبا (که در فرانسوی و انگلیسی tuba نامیده میشود) یکی از سازهای بادی از جنس برنج است. این ساز قدمت زیادی ندارد و در سده نوزدهم به جمع سازهای ارکستر اضافه شد. برای شناخت بیشتر ساز توبا، ادامه این نوشته در وبلاگ یافتو را بخوانید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله بیوگرافی دریا دادور سر بزنید.
آشنایی با ساز توبا
مهمترین وظیفهای که در قطعات ارکستری به این ساز محول شده، در سمفونی فانتاستیک ساخته هکتور برلیوز دیده میشود. نوع دیگری از این ساز با نام توبای تنور یا یوفونیوم وجود دارد که به خاطر داشتن سه تا شش دریچه، میتواند تمام نیمپردههای یک گام موسیقی را اجرا کند. محدوده صدادهی این ساز معمولاً حدود چهار اکتاو است.
توصیه میکنیم این مطلب بیوگرافی پیر بولِز،یکی از بنیانگذاران سبک سریالیسم را حتماً بخوانید.
سازهای بادی برنجی
سازهای بادی برنجی، نقش مرکزی و حیاتی در بسیاری از سبکهای موسیقی ایفا میکنند. صدای این سازها از طریق لرزش لبهای نوازنده در دهانی ساز به وجود میآید و این لرزش در طول لولهی ساز تشدید میشود. در واقع، این دسته از سازها نه بر اساس جنس مواد سازنده، بلکه بر مبنای شیوهی تولید صدایشان طبقهبندی میشوند.
در میان این خانواده، توبا عمیقترین و بمترین صدا را ایجاد میکند. اگرچه از نظر مکانیسم دریچهها شبیه به دیگر سازهای برنجی است، ولی نواختن توبا به نفس بیشتر و قدرت بالاتری در دمیدن هوا نیاز دارد. تسلط بر این ساز اهمیت فراوانی دارد. همچنین، بخش باریتون این سازها، هستهی اصلی و پایهی بسیاری از ارکسترها را تشکیل میدهد.
ابعاد بزرگ ساز توبا گاهی میتواند برای نوازنده چالشبرانگیز باشد، به ویژه هنگامی که در گروههای موسیقیِ در حال حرکت مانند مارشها مورد استفاده قرار میگیرد.
در دستهبندی سازهای بادی برنجی، گاهی نام «توبا» به صورت کلی برای اشاره به سازهای بسیار بم — حتی بمتر از ترومبون — به کار میرود.
لولهی این ساز در طول مسیر خود به تدریج گشاد میشود (به شکل مخروطی). دهانی آن در مقایسه با دیگر سازهای بادی، کمی بزرگتر و عمق آن نسبت به سازهای بمتر، کمتر است. این دهانی به لولهای متصل میشود که در ابتدا بسیار باریک است و در انتها به قطر قابل توجهی میرسد.
ظاهر ساز توبا
توبا از نظر شکل ظاهری در دو نوع چهارگوش و تخممرغی ساخته میشود. این ساز معمولاً دارای چهار دکمه و دریچه است. وجود دکمه چهارم به تولید صحیح و زیبایی صدای نتهای بسیار بم کمک میکند و اجرای آنها را آسانتر میسازد.
گونه دیگر این ساز، توبای تنور یا یوفونیوم نام دارد. یوفونیوم عمدتاً در ارکسترهای بادی نواخته میشود و جایگاه آن در چنین ارکستری، مشابه نقش ویولنسل در ارکستر سمفونیک است.
به عنوان مثال، بخش سولو (تکنوازی) ویولنسل در موومان دوم سمفونی شماره ۵ بتهوون، در تنظیم مخصوص ارکسترهای بادی برای ساز یوفونیوم نوشته شده است.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره آشنایی با اصطلاح کانن در موسیقی بیابید.
ساختار ساز توبا (tuba)
توبا در اندازههای مختلفی ساخته میشود که معمولاً با کلیدهای فا، می بمل، دو و سی بمل شناخته میشوند. طول لوله اصلی در توبای سی بمل نزدیک به ۵.۵ متر است. این طول در توبای دو حدود ۴.۹ متر، در توبای می بمل ۴ متر و در توبای فا حدود ۳.۷ متر است. شکل درونی ساز به صورت مخروطی است، یعنی هرچه از دهانه به انتهای ساز نزدیک میشویم، قطر داخلی لوله بیشتر میشود. این طراحی مخروطی باعث میگردد تا هارمونیکهای زوج در صدای ساز قویتر باشند.
توباهایی که زنگ آنها به سمت جلو است (به جای آن که رو به بالا باشد) اغلب با نام «توباهای ضبط» شناخته میشوند. دلیل این نامگذاری، محبوبیت این نوع توبا در روزهای اولیه ضبط موسیقی است، زیرا ضبط صدای آنها با تجهیزات آن زمان آسانتر بود. همچنین، هنگامی که از این ساز در گروههای موسیقی سوارهنظام یا مارش استفاده میشود، به طور سنتی به آن «هلیکون» میگویند.
در این مقاله تاریخچه سرود جینگل بلز اطلاعات مفیدی آمده است.
توصیه میشود به مطالعه مقاله ویژگی های پوست مناسب برای ساز تار ادامه دهید.
اگر سوالاتی دارید، مقاله مصاحبه آموزشگاه الهام با علیرضا فیروزیان، مدرس فلوت به شما کمک خواهد کرد.
نوازنده ایرانی
تنوازندهی حرفهای ساز توبا در ایران که در حال حاضر مشغول به کار است، افشار حشمتیان نام دارد. او در هنرستان و دانشگاه موسیقی تدریس میکند و همچنین رهبری ارکستر بادی ایرانیان را بر عهده دارد. بسیاری از قطعات مشهور جهانی که توسط ارکستر بادی تهران اجرا شده، توسط او تنظیم شده است. ساز توبا در سه اندازهی گوناگون ساخته میشود: توبای تنور (باریتون)، توبای باس و توبای کنترباس.