چنگ رومی که با نام لیرا نیز شناخته میشود، یک ساز بسیار قدیمی است. این ساز در گذشتههای دور، نخست در منطقهای به نام سومر که امروزه بخشی از کشور عراق است، ساخته و نواخته میشده. به تدریج، این ساز از آن منطقه به دیگر نقاط جهان راه یافت و شناخته شد. در ادامه این نوشته در وبلاگ یافتو، بیشتر با این ساز کهن و خوشآواز آشنا خواهید شد.
مقاله نکات مهم موسیقی که باید برای شروع به آن دقت نمایید منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
ساز چنگ رومی
چنگ رومی، افسانههای گوناگونی دربارهی پیدایش آن وجود دارد. بسیاری از داستانها میگویند این ساز را هرمس، یکی از خدایان یونان باستان ساخته است. در برخی روایتهای دیگر نیز آمده که یک نوازنده مشهور به نام اورفئوس، این ساز را میان مردم رایج کرد؛ زیرا او از نخستین کسانی بود که آن را مینواخت.
برای گسترش دانش خود، مقاله نکات مهم در مورد مضراب سنتور که باید بدانید را مطالعه کنید.
در علم ستارهشناسی نیز، مجموعه ستارههایی در آسمان وجود دارد که به شکل این ساز است و با نامهای «لیرا» یا «شلیاق» شناخته میشود. ساز لیر در دستهی سازهای زهی-زخمهای جای میگیرد. سازهای زهی-زخمهای، گروهی از سازهای زهی هستند که با کشیدن یا زخمه زدن به سیمهایشان، صدا تولید میکنند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، تار بهتر است یا سه تار؟ را از دست ندهید.
چرا ساز چنگ رومی محبوب است؟
چنگ رومی امروزه به دلایل گوناگونی بسیار محبوب شده و در بسیاری از کشورها به عنوان سازی مهم شناخته و استفاده میشود.
یکی از اصلیترین دلایل این محبوبیت، صدای متمایز و ویژهی این ساز است. همانطور که پیشتر اشاره شد، ساختار و شکل خاص چنگ رومی باعث شده تا صدایش با چنگ معمولی که مردم بیشتر میشناسند، تفاوت داشته باشد.
این صدای منحصر به فرد سبب شده است که نوازندگان زیادی به یادگیری و آموزش این ساز روی آورند. اگر فقط یک بار با دقت به صدای این ساز که لیرا نیز نامیده میشود گوش دهید، متوجه خواهید شد که هیچ ساز دیگری دقیقاً مشابه آن صدا را تولید نمیکند.
همچنین، به خاطر کمیاب بودن چنین صدایی، استقبال علاقهمندان به موسیقی از این ساز روز به روز بیشتر میشود.
اجزای سازچنگ رومی ( لیر)
اجزای این ساز عبارتند از:
یک جعبه صدا دارد که در ساز چنگ پیدا نمیشود.
دو بازو در دو طرف این جعبه صدا قرار گرفتهاند که با یک تکه چوب به هم وصل شدهاند.
یک قطعه کوچک به نام خرک روی آن قرار میگیرد.
سیمها به موازات سطح رویی جعبه صدا کشیده شده و به میله چوبی بالایی بسته میشوند.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه نحوه گرفتن صحیح مضراب سنتور.
برای گسترش دانش خود، به مقاله اولین نت ها را چه کسی نوشته است؟ سر بزنید.
تفاوت ساز لیر با ساز چنگ چیست؟
فرق اصلی بین ساز لیر و چنگ در روش اتصال سیمهاست. در چنگ، سیمها مستقیماً به بدنهٔ توخالی ساز وصل میشوند. اما در لیر، سیمها از روی یک پل عبور میکنند که لرزش آنها را به بدنهٔ ساز منتقل میکند؛ دقیقاً مشابه سیستمی که در گیتارهای امروزی وجود دارد.
لیر را میتوان روی پا گذاشت و نواخت و از این نظر اندازهاش تقریباً به لپهَارپ (چنگی که روی پا میگذارند) شبیه است و از چنگهای سلتیک یا چنگهای پدالدار ارکستری که روی زمین قرار میگیرند، کوچکتر است.
این دو ساز در تعداد سیم هم با هم تفاوت دارند. لیر معمولاً سیمهای کمتری نسبت به چنگ دارد. در اساطیر یونان آمده است که آپولو، در ابتدا یک لیر با ۳ سیم داشت و بعدا هرمس لیر با ۷ سیم را ساخت و به آپولو داد که با نواختن آن تمام خدایان کوه المپ مدهوش شدند.
به نظر میرسد ساز لیر شکل تکاملییافتهای از یک نوع چنگ قدیمی باشد. برخی پژوهشگران فکر میکنند دلیل ساخت لیر، بهویژه در میان مردمان کوچنشین خاورمیانه، این بوده که سازی شبیه به چنگ اما قابل حمل بسازند.
نکتهٔ مهم دیگر این است که ساز چنگ تاریخچهای بسیار طولانی دارد. نشانههایی از وجود چنگ در آثار مربوط به ۳۳۰۰ تا ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح دیده شده است.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً بیوگرافی منوچهر چشم آذر را بخوانید.