آیا پهلوان آواز ایران را می شناسید؟

بسیاری از نیاکان ما به یاری هنر و استعدادشان در یادها جاودانه شده‌اند. در این نوشته از وبلاگ یافتو، شما را با پهلوان آواز ایران آشنا می‌کنیم.

بیوگرافی استاد ایرج، پهلوان آواز

حسین خواجه امیری در یازدهم دی‌ماه سال ۱۳۱۱ در روستای خالدآباد نطنز چشم به جهان گشود. خانواده‌اش اهل هنر بودند. او با نام هنری «ایرج» شناخته می‌شود و به پهلوان آواز ایران شهرت دارد. بسیاری از دوستداران موسیقی، او را با همین لقب می‌شناسند.

توصیه می‌کنیم حتماً مقاله چرا صدای ضبط شده با صدای ما فرق دارد؟ را مطالعه کنید.

برای مطالعه بیشتر، به آشنایی با انواع هارمونی در موسیقی سری سر بزنید.

استاد محمدرضا شجریان درباره ایرج گفته است: صدای ایرج در تاریخ آواز ایران یک معیار و استاندارد است. هرگاه بخواهند نمونه‌ای از بهترین حنجره‌ها را نام ببرند، به صدای او اشاره می‌کنند.

ایرج از همسر اول خود صاحب فرزندانی به نام‌های همایون، هومن و هاله است. از همسر دوم نیز دارای فرزندانی به نام‌های توران صولت تاش، احسان (خواننده و آهنگساز) و الیکا (نوازنده) می‌باشد.

برای یادگیری پیشرفته، به صدای میکس ( Mix Voice ) چیست؟ مراجعه کنید.

پدربزرگ ایرج در دوره ناصرالدین شاه از خوانندگان مشهور بود. پدرش نیز صدایی خوش و رسا داشت و با ردیف‌های موسیقی آشنا بود. او مدت‌ها پسرش را تحت آموزش خود قرار داد. ایرج در همان سال‌های جوانی در مراسم تعزیه شرکت می‌کرد و از تعزیه‌خوانانی که ردیف و دستگاه‌های موسیقی را می‌دانستند، آواز فرا گرفت.

تحصیل در مکتب ابوالحسن صبا

او پس از اتمام تحصیلات ابتدایی به تهران آمد. در سال ۱۳۲۶ به محضر استاد ابوالحسن صبا رسید و دو سال تمام نزد او به فراگیری و تکمیل هنر خود پرداخت. استاد صبا او را به رادیو ایران معرفی کرد و او در آنجا با ارکستر ابراهیم خان منصوری همکاری کرد.

این هنرمند بعد از مدتی وارد دانشکده افسری شد. در شب‌های جمعه که مرخصی داشت، از ساعت هفت و نیم تا هشت در برنامه ارتش حضور می‌یافت و با ارکستر محمد بهارلو به اجرای ترانه می‌پرداخت. در آن دوران به دلیل مقررات ارتش، نام برادرش، «ایرج»، را به عنوان نام هنری خود انتخاب کرد.

ایرج در سال ۱۳۳۶ با دعوت داوود پیرنیا به برنامه گل‌ها پیوست. نخستین همکاری او در این برنامه، اجرای برگ سبز ۴۳ در دستگاه شور- ابوعطا بود که با همراهی علی تجویدی، فرهنگ شریف و امیر ناصر افتتاح شد. از آن پس همکاری او با برنامه گل‌ها ادامه یافت.

او علاوه بر اجرا در برنامه‌های رادیویی، برای بسیاری از فیلم‌های فارسی نیز ترانه خواند و بازیگران زیادی در آن فیلم‌ها به لب‌خوانی ترانه‌های او پرداختند. نخستین فیلمی که ایرج در آن آواز خواند، فیلم «روزنه امید» به کارگردانی سردار ساکر هندی بود که ترانه‌هایش ساخته جواد لشکری است.

ایرج در گروه‌های موسیقی مختلفی مانند ارکستر رادیو ارتش، ارکستر دانشجویان، ارکستر محمد بهارلو، ارکستر ابراهیم خان منصوری و ارکستر عبدالله جهان‌پناه به اجرا پرداخت. او برای ۱۰۵ فیلم فارسی ترانه اجرا کرد و پس از انقلاب، به ویژه در دهه‌های هفتاد و هشتاد، بیش از ده آلبوم موسیقی منتشر کرد.

همچنین فیلم مستندی از زندگی و آثار هنری او با عنوان «پهلوان آواز» در قالب لوح فشرده (دی‌وی‌دی)، در پایان سال ۱۳۹۱ در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفت.