تنظیم یا ارکستراسیون، یکی از درسهای مهم در رشته آهنگسازی به شمار میرود. اما این مفهوم دقیقاً چه معنایی دارد و چگونه به کار میآید؟ برای آشنایی بیشتر با این موضوع، ادامه مطلب را در وبلاگ یافتو دنبال کنید.
تعریف ارکستراسیون یا سازآرایی
سازآرایی یا سازبندی، بخش مهمی از فرآیند آهنگسازی است. این کار به معنای نوشتن عملی یک قطعه موسیقی برای گروههای مختلف سازها مانند ارکستر است.
به بیان سادهتر، سازآرایی دانش انتخاب و ترکیب سازها و ایجاد تعادل میان بخشهای مختلف سازها برای خلق یا تنظیم یک قطعه موسیقی ارکستری محسوب میشود. این مفهوم به طور خاص به چگونگی چیدمان و استفاده از سازها در یک ارکستر مربوط میشود.
یادگیری سازآرایی به آهنگساز این توانایی را میدهد که از رنگهای صوتی متنوع و ترکیبات بیشماری از آنها استفاده کند. برای نمونه، آهنگساز یاد میگیرد چگونه یک آکورد را به شکلی متوازن میان بخشهای ارکستر پخش کند، چگونه به صدایی یکدست و منطقی برسد و اگر لازم بود، چگونه ملودی را نسبت به بخشهای دیگر پررنگتر و برجستهتر کند.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه مفهوم آنسامبل در موسیقی.
همچنین میآموزد چگونه از سازها و رنگهای گوناگون ارکستر بهره ببرد و جملههای موسیقی را با آرایشهای متنوع سازها در کنار یکدیگر قرار دهد.
برای گسترش دانش خود، به مقاله آخرین سازی که در ارکستر سمفونی مورد استفاده قرار گرفت سر بزنید.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره مفهوم رزونانس در موسیقی بیابید.
ارکستراسیون در نقاشی و یا موسیقی
میتوان ارکستراسیون را به رنگآمیزی یک نقاشی تشبیه کرد. همانطور که در نقاشی، رنگآمیزی همیشه آخرین مرحله نیست، در موسیقی نیز سازبندی و رنگ صوتی اثر، لزوماً پس از ساختن ملودی، ریتم، هارمونی و کنترپوان انجام نمیشود. بسیاری از آهنگسازان، از همان ابتدای کار، تصویری از رنگهای صوتی و سازهای مورد نظر خود در ذهن دارند و آن را مشخص میکنند.
بزرگان هنر ارکستراسیون
هکتور برلیوز، ریچارد واگنر، ریمسکی کورساکف، موریس راول و گوستاو مالر به عنوان استادان بزرگ و اوجهای هنر تنظیم موسیقی برای ارکستر در موسیقی کلاسیک شناخته میشوند.
ارکستراسیون در رشته آهنگسازی
همانطور که پیشتر اشاره شد، تنظیم برای ارکستر یکی از درسهای مهم در رشته آهنگسازی است. دانشجوی این رشته، بعد از یادگیری اصول چندصدایی کردن موسیقی (مانند هارمونی و کنترپوان)، ابتدا باید با سازهای مهم و پرکاربرد، به ویژه آنهایی که در ارکسترهای مختلف حضور دارند، آشنا شود.
همچنین هنرجو باید بر این موارد تسلط پیدا کند:
* قابلیتهای اجرایی هر ساز
* نکات و مشکلاتی که در نواختن هر ساز وجود دارد
* تفاوت رنگ صوتی و حالتهای بیانی هر ساز با ساز دیگر
* تفاوت در محدودههای صوتی (رجیسترها)
* وسعت صوتی هر ساز و مواردی از این دست
بعد از این مرحله، هنرجو ناگزیر است در یک دوره تمرینی نسبتاً طولانی، بخشهایی مناسب از آثار آهنگسازان بزرگ را — یعنی بخشهایی از قطعاتی که برای پیانو، یا برای یک ساز به همراهی پیانو، یا برای گروههای کوچکی مانند کوارتت زهی یا تریوی بادی نوشته شدهاند — برای یک ارکستر بزرگ تنظیم کند.