ربنای استاد محمدرضا شجریان با ماه مبارک رمضان پیوندی ناگسستنی دارد. هر سال با شروع این ماه، مردم ایران ناخودآگاه به یاد این اثر میافتند و بسیاری هنگام افطار یا در دیگر لحظات، به شنیدن آن مینشینند. اخیراً موضوعی که مورد توجه قرار گرفته، شباهتهای موجود بین ربنای استاد شجریان و آوازخوانی امکلثوم است. در این نوشته قصد داریم این موضوع را بررسی کنیم.
ربنای استاد شجریان
ربنای استاد شجریان برگزیدهای از چهار آیه از سورههای آلعمران، مؤمنون، کهف و بقره است. به جز آیه نخست، بقیه آیات نیز به صورت کامل خوانده نمیشوند. این آیات از نظر معنا به هم پیوند خوردهاند و همگی سخن انسان و درخواست از پروردگار برای بخشش، رحمت و شکیبایی است.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره مصاحبه آموزشگاه الهام با فرهاد بادپا،مدرس دف،تنبک و … بیابید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله معرفی ساز کنترباس مراجعه کنید.
ربنا یکی از کارهای محمدرضا شجریان است که چهار دعای قرآنی را در بر میگیرد و همه با کلمه «ربنا» شروع میشوند. این اثر در تیرماه سال ۱۳۵۸ ضبط شد و برای سی سال، بخشی ثابت از برنامههای رادیو و تلویزیون ایران بود.
برخی کوشیدند ممنوعیت پخش ربنای شجریان را به مسائل سیاسی گره بزنند. سالهاست که پخش این اثر در تلویزیون متوقف شده و با وجود خاطرهانگیز بودن آن برای مردم و درخواستهای مکرر هر ساله در آستانه ماه رمضان، تلویزیون بر تصمیم خود پایدار مانده است.
مقاله تاریخچه تکامل ساز هورن حاوی اطلاعات جامعی است.
محمدرضا شجریان گفته است که ربنا مال او نیست، بلکه متعلق به مردم است. این اثر بخشی از زندگی و احساسات مردم شده و هیچکس حق ندارد آن را از ایشان بگیرد. او به عنوان خالق این اثر نیز تأکید کرده که ربنا را هرگز از مردم دریغ نکرده است.
پس از سال ۱۳۸۸، مردم از شنیدن صدای روحبخش ربنای استاد شجریان، هنرمند نامدار ایران و جهان اسلام، از رسانه ملی محروم شدند.
برای گسترش دانش خود، به مقاله آشنایی با ساز حلزونی هورن سر بزنید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله آشنایی با ساز ماندولین مراجعه کنید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، تحریر در موسیقی به چه معناست؟ را از دست ندهید.
علت شباهت بخشی از ربنای شجریان با آواز ام کلثوم
آوا مشکاتیان، که نوه استاد محمدرضا شجریان و فرزند پرویز مشکاتیان است، در صفحه اینستاگرام خود توضیحاتی درباره قطعه «ربنا» ارائه داده است. او به این موضوع که برخی میگویند این اثر از آواز امکلثوم، خواننده سرشناس مصری، کپی شده واکنش نشان داده و همچنین درباره پخش نشدن این اثر از تلویزیون سخن گفته است. مشکاتیان در پست خود نوشته است:
“دوست داشتم چند سطری پیرامون ربناّ بنویسم ، نه این که مطلب تازه ای باشد، خیر ،بلکه شاید از طریق صفحه ام آنان که این نکات را نخوانده اند نیز بخوانند.
دوباره این روزها بعضی شروع میکنند به گذاشتن ویدئوی قدیمی بانوی بزرگ موسیقی عرب اُم کلثوم ( از خوانندگان محبوب پدربزرگم)تا بگویند قسمتی از ربناّ کپی از آن اجرا است!حال آنکه اهل موسیقی این را میدانند همانطور که موسیقی ایرانی بر اساس موسیقی دستگاهی و یا مقامی است ،تلاوت قرآن هم هفت مقام اصلی دارد
{ صبا – نهاوند- عجم- بیات- سه گاه- حجاز و رَست(راست )}
و همچنین لحن ها و گوشه های بسیار ،اشتراکات این مقام ها و لحن ها که از اصول اجراست باعث آن تکرار و شباهت است و نه اینکه کپی باشد!
من آگاهی زیادی نسبت به قرائت قرآن ندارم اما خواندم و کمی دانستم؛ ربناّ در مقام های رَست(همان راست)و عَجَم اجرا شده و آن قسمتی که بانوی بزرگ اُم کلثوم در آن ویدئو اجرا می کنند هم در مقام عجم است
در انتها قسمتی از آنچه در ویکی پدیا پیرامون اجرای ربناّ آمده را به این چند سطر اضافه میکنم؛ محمدرضا شجریان ربناّ را در دستگاه سه گاه خوانده و با مرکب خوانی (مدولاسیون یا راه گردانی) سری به دستگاه ها و آوازهای دیگر ردیف موسیقی ایرانی از جمله آواز افشاری و گوشه عراق (صبا) می زند و سپس به سه گاه برمی گردد.”