آیا تا به حال نام “سهتار مشقی” را شنیدهاید؟ برای درک بهتر این موضوع، ابتدا خوب است با گونههای مختلف سهتار آشنا شویم. در این نوشته از وبلاگ یافتو، شما را با انواع سهتار و همچنین سهتار مشقی بیشتر آشنا میکنیم.
ساز سه تار
سهتار یکی از سازهای سنتی ایران است که با زخمه زدن به سیمهایش نواخته میشود. نوازنده معمولاً با ناخن انگشت سبابه دست راست روی سیمها ضربه میزند. این ساز چهار سیم فلزی دارد که از ابتدا تا انتهای ساز به موازات دسته کشیده شدهاند.
روی دستهٔ سهتار، ۲۸ پردهٔ متحرک وجود دارد که معمولاً از جنس روده یا ابریشم ساخته میشوند. صدای سهتار لطیف، کمی تودماغی و حزنآمیز است. محدودهٔ صدایی آن از نتهای بم تا حدود سه اکتاو بالا میرود.
در گذشته سهتار با سازهایی مانند دوتار و تنبور شباهت بیشتری داشت، اما امروزه از نظر ساختار و صدا به ساز تار نزدیکتر است. سهتار در موسیقی اصیل ایرانی جایگاه ویژهای دارد و بیشتر به صورت تکنوازی استفاده میشود. این ساز برای هر دستگاه موسیقی ایرانی کوک جداگانهای دارد، اما فاصلهٔ سیم اول و دوم معمولاً ثابت و به اندازهٔ یک چهارم یا پنجم پایینرونده است.
انواع ساز سه تار
این ساز از نظر چگونگی ساخت و کیفیت آن، به سه گروه اصلی دستهبندی میشود:
سهتار مشقی، سهتار معمولی و سهتار حرفهای.
سه تار مشقی چیست؟
به ساز چوبیای گفته میشود که از نظر ظاهری بسیار شبیه به یک سهتار واقعی است. به طور کلی، سازها از نظر کیفیت و نوع صدایی که تولید میکنند به سه گروه تقسیم میشوند: سازهای مبتدی، نیمهحرفهای و حرفهای.
به سازهای مبتدی، ساز مشقی یا تمرینی هم میگویند.
این سازها با توجه به سطحی که دارند، از نظر کیفیت ساخت، صدادهی و همچنین قیمت با یکدیگر تفاوت دارند.
سهتار مشقی یا تمرینی، کیفیت صدای متوسطی دارد و قیمت بالایی ندارد. همانطور که از نامش مشخص است، از سهتار مشقی برای تمرین در مراحل اولیه یادگیری استفاده میشود.
سهتار ساز حساس و ظریفی است و احتمال آسیب دیدن یا شکستن بخشهای آن زیاد است.
وقتی هنرجویی تازه شروع به یادگیری سهتار میکند، هنوز با این ساز به طور کامل آشنا نیست، روش مراقبت از آن را نمیداند و حتی ممکن است در جابهجایی یا در برابر خطرهای محیطی با مشکل روبرو شود. به همین دلیل، سهتار مشقی در مراحل آغازین بهترین انتخاب برای اوست.
اگر هنرجویی بخواهد نواختن ساز را به صورت جدی دنبال کند، نیاز به تمرین منظم و روزانه دارد و بهتر است این تمرین را با یک سهتار مشقی انجام دهد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه صدای میکس ( Mix Voice ) چیست؟.
سهتار مشقی تفاوتهای زیادی با ساز حرفهای دارد که از جمله این تفاوتها میتوان به جنس چوب، سن ساز و کیفیت صدای آن اشاره کرد.
برای یادگیری پیشرفته، به آشنایی با انواع هارمونی در موسیقی مراجعه کنید.
نکات مثبت و منفی سازهای مشقی
اما چند نکته مهم درباره سازهای مبتدی وجود دارد که بهتر است از آنها آگاه باشید.
به طور مثال، سهتارهای مشقی معمولاً قیمت کمتری دارند و در نتیجه کیفیت ساخت آنها نیز پایینتر از سازهای دیگر است.
به همین خاطر، بسیاری از سهتارهای مشقی ممکن است صدای کاملاً درست و دقیقی نداشته باشند و از مواد اولیه معمولی در ساخت آنها استفاده شده باشد.
این موضوع گاهی برای هنرجویان تازهکار مشکلساز میشود، چون ممکن است مجبور شوند وقت و انرژی زیادی را صرف کوک کردن ساز یا تعمیر قطعات آن کنند و هزینه اضافی نیز بپردازند.
بنابراین پیشنهاد میشود هنرجویان مبتدی برای خرید اولین ساز خود، از راهنمایی استاد یا نوازندگان با تجربه سهتار کمک بگیرند تا سازی مناسب و اقتصادی انتخاب کنند و با انگیزه بیشتری به یادگیری ادامه دهند.
معایب سه تار مشقی
برخی از سهتارهای تمرینی، سازهایی با کیفیت پایین و قیمت کم هستند و به احتمال زیاد فقط به خاطر هزینه ناچیزشان مورد خرید و فروش قرار میگیرند.
همانطور که پیشتر گفتیم، نواختن این نوع سازها میتواند به تکنیک و روش نوازندگی هنرجو آسیب بزند، زیرا سازهای تمرینی بیکیفیت، اشتیاق و علاقه هنرجو را کمرنگ کرده و او را نسبت به ساز بیمیل میکنند.
اگر نوازنده نتواند با چنین سازی صدای مورد نظر خود را تولید کند، دلسرد شده و در نهایت ممکن است نواختن را کنار بگذارد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه چرا صدای ضبط شده با صدای ما فرق دارد؟.
ساخت سه تار مشقی
ساز سهتارهایی که به عنوان ساز تمرینی شناخته میشوند، اغلب در کارگاهها به تعداد زیاد و توسط افراد کمتجربه ساخته میشوند. در ساخت این سازها دقت فنی و مهارت کافی به کار نمیرود.
بسیاری از سازندگان حرفهای، از تولید این نوع ساز خودداری میکنند؛ زیرا بر این باورند که ساختن آنها در واقع باعث از بین رفتن زمان و انرژی آنها میشود.