شباهت ها و تفاوت های ساز قانون و سنتور

شاید برای شما هم جذاب باشد که بدانید سازهای سنتور و قانون چقدر به هم شبیه هستند. وقتی به هر دوی آن‌ها نگاه می‌کنید، احتمالاً متوجه شباهت‌های ظاهری می‌شوید. در این نوشته می‌خواهیم این دو ساز را از نظر شکل و ساخت با هم مقایسه کنیم و نقاط مشترک و تفاوت‌های آن‌ها را مرور کنیم. تا پایان این مطلب همراه ما بمانید.

شباهت ها و تفاوت های ساز قانون و سنتور

سنتور و قانون هر دو از سازهای قدیمی و اصیل هستند. در ایران، نواختن سنتور از دیرباز رواج داشته و همیشه مورد توجه بوده است. ساز قانون اما برای مدت‌های طولانی در کشور ما کمتر شناخته شده بود، تا اینکه در شصت سال گذشته دوباره جای خود را در موسیقی سنتی ایران باز کرده است.

این دو ساز از نظر ساختار تا حدی به هم شبیه هستند و بخش‌های مشترکی دارند. در ادامه، با قسمت‌های همسان این دو ساز و همچنین تفاوت‌های آن‌ها بیشتر آشنا خواهیم شد.

اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً آشنایی با اصطلاح میزان در موسیقی را بخوانید.

این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آرپژ به چه معناست؟.

جعبه‌ صدا

جعبه صوتی ساز سنتور از دو صفحه چوبی ساخته شده که هر دو به شکل ذوزنقه‌ای با اضلاع برابر هستند. اما در ساز قانون، جعبه صوتی نیز از دو صفحه ذوزنقه‌ای تشکیل شده که در اینجا زاویه‌های کناری آن قائمه یا به عبارتی مربعی شکل است.

برای گسترش دانش خود، به مقاله تنظیم در آهنگسازی چیست؟ سر بزنید.

محل گره ها

در بخش چپ ساز سنتور، ۷۲ میله فلزی کوچک وجود دارد. یک سر سیم‌های سنتور به این میله‌ها بسته می‌شود.
اما در ساز قانون، جعبه‌ای که سیم‌ها به آن گره می‌خورند، در طرف راست و روی بدنه کناری ساز قرار گرفته است.

مقاله بیوگرافی مهرداد بران منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.

سیم ها

سنتوری که بیشتر از همه می‌بینیم، ۷۲ سیم دارد. از این تعداد، ۳۶ سیم به رنگ زرد هستند که به صورت دسته‌های چهارتایی روی ۹ خرک در سمت راست ساز قرار می‌گیرند. ۳۶ سیم دیگر نیز به همین شکل، در دسته‌های چهارتایی روی ۹ خرک در سمت چپ ساز نصب می‌شوند. در مقابل، ساز قانون در مدل‌های گوناگونی ساخته می‌شود که بین ۶۳ تا ۸۴ سیم دارند. جنس این سیم‌ها معمولاً از رودهٔ گوسفند یا نایلون ویژه‌ای است. بیشتر این سیم‌ها در دسته‌های سه‌تایی تنظیم می‌شوند تا صدای یکسانی تولید کنند.

گوشی

در سازهای قانون و سنتور، یک سر رشته‌سیم‌ها به دور میله‌هایی پیچیده شده است. با چرخاندن کلید کوک که به این میله‌ها متصل است، می‌توان سیم‌های ساز را کوک کرد.

برای گسترش دانش خود، به مقاله خانه اپرای گوانگژو ، محلی با شکوه برای اجراهای اپرا سر بزنید.

گوشی‌های سنتور، ۷۲ عدد میله‌ی فلزی هستند که به صورت ردیف‌های چهارتایی در جعبه‌ی سمت راست ساز جای می‌گیرند. اما گوشی‌های قانون شکل میخ‌های چوبی دارند و در سمت چپ ساز نصب شده‌اند.

خرک

خرک در سنتور معمولی، یک قطعه چوب کوچک و گرد است که حدود دو سانتی متر ارتفاع دارد. هر سنتور معمولاً ۹ خرک در بخش راست و ۹ خرک در بخش چپ خود دارد. از روی هر خرک، چهار سیم به صورت همزمان عبور می‌کند. اما خرک ساز قانون متفاوت است؛ این خرک بیشتر شبیه یک نوار چوبی باریک با ارتفاع دو سانتی‌متر است و طول آن کمی از پهنای ساز کمتر می‌باشد. تمام سیم‌های قانون از روی این نوار چوبی واحد گذر می‌کنند.

صفحه رویی

روی ساز سنتور، دو سوراخ تزئینی به شکل گل وجود دارد که صدا از آنها بیرون می‌آید. ساز قانون هم روی صفحه خود، توری‌های چوبی مشبکی دارد که نقش خروج صدا را بازی می‌کنند. روی سنتور، دو ردیف خرک قرار می‌گیرد که در هر ردیف نه خرک هست و از روی هر خرک، چهار سیم می‌گذرد. اما در ساز قانون، در بخش چپ آن ۲۷ میله گردان و ۸۱ گوشی برای کوک کردن سیم‌ها دیده می‌شود و در سمت راست ساز، تنها یک خرک بزرگ وجود دارد.

کلید کوک

کلید تنظیم سنتور، یک قطعه به شکل حرف T است. در انتهای این وسیله، یک فرورفتگی کوچک و نه چندان عمیق ایجاد شده تا روی میخ‌های کوک ساز قرار گیرد و بتوان با آن سنتور را کوک کرد. اما ساز قانون، کلید مخصوص به خود را دارد که با کلید سنتور فرق می‌کند. در یک سر این کلید، سوراخی دقیقاً به اندازه‌ی سر میخ‌های کوک قانون ساخته شده است.

برای مطالعه بیشتر، به بیوگرافی مرتضی حنانه ، موسیقی دان به نام ایرانی سری سر بزنید.

مضراب

سنتور دو زخمه‌گاه چوبی و کشیده در دستان نوازنده دارد. نوازنده این زخمه‌گاه‌ها را با کمک انگشتان شست، اشاره و میانی خود نگه می‌دارد. اما زخمه‌گاه ساز قانون متفاوت است. این زخمه‌گاه یک حلقه پهن فلزی (مانند نقره) است که دور بند دوم انگشت اشاره جای می‌گیرد. روی این حلقه یک تیغه کوچک قرار دارد که برای نواختن و برخورد با سیم‌های ساز از آن استفاده می‌شود.

شیطانک

شیطانک در ساز سنتور، دو تکه چوب نازک و هم‌اندازه است که به شکل ثابت روی سطح جلویی ساز نصب می‌شوند. در ساز قانون نیز شیطانک وجود دارد، اما در آنجا تنها یک قطعه چوب باریک است که بین پرده‌گردان‌ها و گوشی‌ها، در بخش چپ ساز قرار می‌گیرد.