عاشیقها هنرمندانی هستند که با ساز و آواز، روایتگر باورها، رنجها، آرزوها، دلاوریها و داستانهای پهلوانی مردم میباشند. آنها گاهی همچون بزرگان و دانایان قوم خود عمل کرده و به همین دلیل نزد مردمان ترک از جایگاه بلند و احترام ویژهای برخوردارند. این هنرمندان با الهام از ارزشهای ناب انسانی و زیباییهای زندگی و طبیعت، احساسات و خواستههای خود و مردمشان را در قالب آواز و نوازندگی بیان میکنند. در ادامه این نوشته در وبلاگ یافتو، بیشتر با دنیای عاشیقها آشنا خواهید شد.
توصیه میکنیم این مطلب اردشیر کامکار ،رونق دهنده هنر کمانچه نوازی معاصر را حتماً بخوانید.
عاشیق ها به چه افرادی گفته می شود؟
عاشیق یا آشیق، هنرمندی دورهگرد است که هم شعر میسراید و هم با ساز، آواز میخواند. او فردی آگاه و با دانش نسبت به مسائل دینی است، انسانی پاکدامن و مورد احترام همگان که در خوشیها و ناخوشیهای مردم شریک میشود.
عاشیق همیشه طرفدار شادی و جشن است و مراسمی مانند عروسی بدون حضور او، گرمی و رونق کمتری دارد. پیش از رواج واژه «عاشیق»، این هنرمندان با نام ترکی «اوزان» شناخته میشدند. عاشیقها معمولاً در خواندن بداهه مهارت دارند و گاهی هم شعر و آهنگ آثار خود را خودشان میسازند.
همانند عاشیقهای آذربایجان، در میان دیگر مردمان ترکزبان نیز هنرمندانی مشابه با نامهایی مانند عاشوق، بامسی، باکسی و بخشی وجود دارند. برخی اقوام غیر ترک نیز هنرمندانی با ویژگیهای مشابه و گاه با همین نام یا نامهای دیگر دارند؛ مانند بخشیها و بخشوهای جنوب ایران و دیگر مناطق کشور.
در طول تاریخ اقوام ترک، حاکمان و فرمانروایان در سفرهای جنگی، اوزانها را همراه خود میبردند تا با خواندن شعرهای حماسی، روحیه و شجاعت سربازان را بالا ببرند.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله سبک اکاپلا ، صدا سازی با دهان مراجعه کنید.
برای یادگیری پیشرفته، به دوتار ،سازی با فقط دو تار مراجعه کنید.
معنای واژه عاشیق:
برای واژه “عاشیق” چند دیدگاه مختلف مطرح شده است:
۱ – ممکن است از کلمه عربی “عاشیق” به معنی عاشق و دوستدار گرفته شده باشد.
۲ – شاید از مصدر ترکی “آشیلماق” (aşilmagh) به معنای القا کردن یا تزریق کردن ریشه گرفته باشد.
۳ – احتمال دارد از واژه ترکی “ایشیق” (ışigh) به مفهوم نور و روشنایی سرچشمه باشد.
معنای اول و سوم در شعرهای عاشیقی و بین مردم رواج دارند، اما نظریه دوم بیشتر در محافل دانشگاهی و پژوهشی مورد بحث قرار میگیرد.
**نشانهایی از عاشیقها در موزه ایران باستان و موزه لوور**
در بخش تاریخ ایلام موزه ایران باستان و موزه لوور، پیکرههای کوچکی از نوازندگان با قدمتی دو هزار سال پیش از میلاد دیده میشوند. این پیکرهها، مانند عاشیقهای امروزی، ایستادهاند و ساز خود را روی سینه نگه داشتهاند. وجود چنین نوازندگانی که مشابه آنها تنها در میان ترکان امروزی یافت میشود، نشاندهنده پیشینه کهن هنر موسیقی عاشیقی در میان ترکان است.
امروزه هنر عاشیقی در میان مردم کشورهایی مانند ایران، جمهوری آذربایجان، ترکیه، ترکمنستان، قفقاز و دیگر مناطق ترکنشین زنده و پویاست. عاشیقهای آذربایجانی، وارث بخشی غنی و ارزشمند از ادبیات و فرهنگ شفاهی قاره آسیا به شمار میروند.