موسیقی را میتوان از جنبههای گوناگونی تحلیل و درک کرد. یکی از این جنبهها، به ساختار و ویژگیهای یک قطعه موسیقی توجه دارد که به آن فرم موسیقی گفته میشود. اما فرم در موسیقی دقیقاً چه مفهومی دارد؟ در ادامه میتوانید پاسخ این پرسش را در وبلاگ آموزشگاه موسیقی الهام مطالعه کنید.
فرم در موسیقی به چه معناست؟
در دانش موسیقی، منظور از فرم، چارچوب و ساختار کلی یک آهنگ است. کلمه «فرم» در واقع به معنای شکل و قالب است. وقتی درباره فرم یک قطعه موسیقی صحبت میکنیم، میخواهیم با تقسیم آن به بخشهای کوچکتر، شکل کلی آن را توضیح دهیم.
فرم در موسیقی در مقابل محتوا قرار دارد. هر آهنگی از یک الگوی مشخص پیروی میکند که محتوای موسیقی در داخل آن الگو جای میگیرد. هر فرم موسیقی از بخشهایی تشکیل شده که در ارتباط با کل اثر معنا پیدا میکنند. در طول تاریخ موسیقی کلاسیک غربی، فرمهای گوناگونی پدیدار شدهاند.
برای گسترش دانش خود، به مقاله تکنیک تریل در موسیقی چیست؟ سر بزنید.
مفهوم شکل و هیئت ظاهری یک کار
هر اثر هنری دارای یک چهارچوب، ساختار یا قالبی است که هنرمند پیام و درونمایه کارش را در آن میریزد. به بیان ساده، فرم (که به شکل و ظاهر اثر اشاره دارد) در مقابل محتوا (یعنی مواد و مفاهیمی که با نظم خاصی درون آن شکل چیده شدهاند) قرار میگیرد.
هر اثر هنری از اجزای کوچکی تشکیل شده که هر کدام با دیگری و نیز با کل اثر، ارتباطی ویژه و معنادار دارند.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه النی کاریندرو ، یکی از نوازندگان برجسته پیانو.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آشنایی با سبک موسیقی آر اند بی.
وقتی از فرم در موسیقی صحبت میکنیم، بسته به زمینه بحث، معانی کمی متفاوتی از آن برداشت میشود. در بررسی این موضوع باید گفت که موسیقی تنها انباشتی از صداها روی هم نیست، بلکه از اجزای منظم و هدفمندی تشکیل شده که در کنار هم، روابطی دقیق، ظریف و گاه پنهان دارند و با همکاری یکدیگر، هدف مشخصی را دنبال میکنند؛ یعنی هر بخش، سهمی در نزدیک کردن موسیقی به مقصود آهنگساز بر عهده دارد.
در این نگاه، فرم چنان با خود موسیقی درآمیخته و از آن جدا نشدنی است که واقعاً نمیتوان یکی را بدون حضور دیگری تشخیص داد. حتی در یک جمله ساده موسیقی، عواملی مانند ریتم، الگوی ضربی، فاصلههای صوتی، رابطه زیروبمی نتها، بافت و در یک کلام، فرم، همگی با هم احساس میشوند.
فرم به طور عام در هنرها با دو معنای متفاوت کاربرد دارد:
۱ – قالبی که برای بیان یک اثر پذیرفته شده است. مانند غزل در شعر فارسی یا سونات در موسیقی غربی.
۲ – ویژگیهای ساختاری که در یک اثر هنری وجود دارد. مانند هماهنگی میان بخشهای مختلف و چینش درست اجزا برای ایجاد فراز و نشیب و رسیدن به نقطه اوج.
فرم را میتوان همان قالب اثر نامید. این مفهوم در همه رشتههای هنری تقریباً یکسان است. فرم، چهارچوب و ساختاری است که هنرمند اثر خود را در درون آن خلق میکند.
همانطور که پیش از این گفته شد، فرم در موسیقی به دو معنی کلی شناخته میشود و گاهی به معنای عام به کار میرود. اما در نگاه تخصصیتر، فرم در موسیقی به سه موضوع ویژه میپردازد. این سه عنصر را میتوان در دیگر هنرها نیز گسترش داد و مشاهده کرد.
آن سه عنصر به قرار ذیل هستند:
۱- تکرار
۲- گوناگونی
۳- هماهنگی
این سه بخش مهم، یکدیگر را کامل میکنند و هر کدام نقش خاص خود را در یک قطعه موسیقی ایفا میکنند.