تار و سهتار از جمله سازهای زهی هستند که با مضراب نواخته میشوند. همانند دیگر سازها، این دو نیز روشها و تکنیکهای ویژهای برای نواختن دارند. در این نوشته از وبلاگ یافتو، نگاهی به شیوههای مختلف مضرابزنی در تار و سهتار خواهیم داشت. اگر به این سازها علاقهمند هستید، پیشنهاد میکنیم تا پایان این مطلب با ما همراه بمانید.
تار و سه تار
سازهای تار و سهتار در گروه سازهای زهی و مضرابی جای میگیرند. این سازها دارای سیمهایی هستند که با ضربه زدن به آنها توسط وسیلهای به نام «مضراب»، صدا از آنها بیرون میآید.
البته نواختن سهتار با ناخن انگشت اشاره نیز امکانپذیر است؛ اما برخی از نوازندگان و هنرجویان به دلایل مختلف، تمایلی به استفاده از ناخن ندارند و ترجیح میدهند از مضراب برای نواختن این ساز استفاده کنند.
مهم ترین تکنیک های نواختن تار و سه تار
به طور کلی، روشهای مضرابزنی در سازهای تار و سهتار را میتوان به دو دستهٔ اصلی تقسیم کرد: تکنیکهای مربوط به دست راست و تکنیکهای مربوط به دست چپ.
جالب است بدانید که تقریباً همهٔ این روشها در هر دو ساز مشترک هستند و تنها تفاوت اصلی در نوع مضرابزدن با دست راست و چپ است.
بعضی از نوازندگان تار و سهتار به جای واژهٔ «تکنیک»، از کلمهٔ «زینت» برای نامیدن این مهارتها استفاده میکنند.
علت این نامگذاری این است که با به کارگیری این اصول، صدای ساز جذابتر و گیراتر میشود و میتوان آن را همچون آرایشی برای صدا در نظر گرفت.
مضراب ریز
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آشنایی با انواع ساز ساکسیفون.
مضراب ریز به تکنیکی گفته میشود که در آن مضرابهای راست و چپ به صورت پشت سر هم و بسیار تند نواخته میشوند. سرعت اجرای این روش، کاملاً به مهارت و تسلط نوازنده بستگی دارد.
هر چقدر که بتوانید این نتها را سریعتر بنوازید، صدای آن زیباتر و جذابتر خواهد شد. برای اینکه این تکنیک را بهتر یاد بگیرید و تمرکز و توانایی خود را بالا ببرید، سعی کنید روزی حداقل ده دقیقه آن را تمرین کنید. میتوانید ابتدا با سرعت کم شروع کنید و سپس به تدریج سرعتتان را بیشتر کنید.
مضراب راست و چپ:
در ساز سهتار، حرکت مضرابِ راست از پایین به سمت بالا انجام میشود. اما در تار، این حرکت برعکس است و مضراب از بالا به پایین فرود میآید. همین قاعده برای مضراب چپ نیز برقرار است: در سهتار، مضراب چپ از بالا به پایین زده میشود، در حالی که در تار، این حرکت از پایین به بالا صورت میگیرد. به بیان سادهتر، مضراب چپ در واقع حرکت برگشتیِ مضراب راست است.
توصیه میکنیم این مطلب تاریخچه ساز ساکسفون را حتماً بخوانید.
توصیه میکنیم این مطلب آرمونیکا یا هارمونیکای شیشه ای ، ساز بدنام و کشنده! را حتماً بخوانید.
مضراب چپ ریز
برای انجام روش چپ ریز، ابتدا باید یک ضربه با دست چپ بزنید. سپس بهاندازهٔ کمتر از یک ثانیه مکث کنید و بعد نواختن ریز را آغاز نمایید. یادتان باشد که شروع ریز حتماً باید با دست راست انجام شود.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه بیو گرافی امین بانی.
مضراب تک ریز
تکریز در واقع همان روش مضرابزدن راستریز است که به اسم تکریز شناخته میشود. برای نواختن این تکنیک، ابتدا یک مضراب راست میزنید، سپس پس از یک توقف کوتاه، حرکت ریز را انجام میدهید. توجه داشته باشید که برخلاف مضراب چپریز، این بار باید ریز را با مضراب چپ آغاز کنید.
مضراب دراب
مضراب دراب به معنای اجرای پشت سر هم سه ضربه به صورت «راست-چپ-راست» است. این تکنیک را میتوان روی یک، دو یا سه نت مختلف اجرا کرد. سرعت نواختن این تکنیک معمولاً برابر با سرعت نتهای سهلاچنگ است. اگر بخواهیم دقیقتر به آن نگاه کنیم، دو ضربه اول با سرعت سهلاچنگ و ضربه آخر با سرعت دولاچنگ نواخته میشود.
مضراب دراب چپ
دراب چپ از یک حرکت ساده و یک حرکت ترکیبی تشکیل شده است. ابتدا با دست راست یک ضربه میزنید و بلافاصله بعد از آن، چهار ضربه پشت سر هم به صورت «چپ، راست، چپ، راست» اجرا میکنید. این الگو در نتنویسی با علامت دراب برعکس نشان داده میشود.
مضراب دراب کنده
دراب کنده به دو روش مختلف نواخته میشود. در روش اول، نوازنده بعد از اجرای دراب، بلافاصله تکنیک کِندن را به کار میبرد. در روش دوم نیز میتواند هر دو تکنیک را همزمان و با یکدیگر اجرا کند.
مضراب دراب کمان
اگر سوالاتی دارید، مقاله آشنایی با ساز توبا به شما کمک خواهد کرد.
این تکنیک ترکیبی از دو تکنیک درّاب و کمان است. نحوهی اجرای آن به این شکل است که در ضربهی آخر درّاب، تکنیک کمان را اضافه میکنید. تکنیک «درّاب کمان» را هم روی نتهای قبل و هم روی نتهای بعد میتوان اجرا کرد.
مضراب تریل
این روش که با نام ریز اشاره نیز شناخته میشود، معمولاً با علامت «tr» نشان داده میشود. وقتی این علامت کنار یک نت قرار میگیرد، شما باید به اندازهی ارزش زمانیِ همان نت، با زدن پشت سر همِ مضرابهای راست و چپ، به نتِ بعدی بروید. معمولاً پایان این تکنیک با یک مضراب چپ انجام میشود.
مضراب شلال
مضراب شلال به صورت پشت سر هم و با ترتیب «راست-چپ-راست-چپ» نواخته میشود. ضربه آخر که نشاندهنده پایان این بخش است، باید محکمتر و با قدرت بیشتری اجرا شود. مضراب شلال در اصل یک مضراب چهارتایی است که امکان نواختن آن روی چهار نت وجود دارد، ولی در عمل معمولاً روی دو نت اجرا میشود.
تکنیک اشاره:
تکنیک اشاره، نوعی اجراست که در آن یک نت، بدون ضربه زدنِ مستقیم با مضراب به صدا درمیآید. به این شکل که شما ابتدا روی یک نت، مضراب میزنید و سپس، در حالی که صدای آن نت هنوز شنیده میشود، انگشت خود را روی پردهی بعدی قرار میدهید تا نت جدیدی ایجاد شود.
توصیه میشود به مطالعه مقاله آرشه یا کمانه چیست؟ ادامه دهید.
این تکنیک فقط به نتهای بلافاصله قبل و بعد محدود نمیشود. شما میتوانید از یک نت، به چندین نت بعد یا قبل از آن نیز اشاره کنید که این موضوع به قطعهای که در حال نواختن آن هستید، بستگی دارد. جزئیات دقیق چگونگی اجرای این تکنیک، معمولاً در نتنگاری قطعه برای شما مشخص شده است.