سهتار یکی از سازهای اصیل ایرانی است که با زخمه زدن به سیمهایش نواخته میشود. این ساز معمولاً چهار سیم دارد که جنس آنها از فولاد و برنز است. سیمها در امتداد دستهی ساز، از قسمت کاسه تا پنجه کشیده شدهاند. برای داشتن صدای دلنشین و زیبا، سهتار باید ویژگیهای مخصوصی داشته باشد. اگر قصد خرید یک سهتار با صدای خوب را دارید، پیش از انتخاب حتماً ادامهی این مطلب در وبلاگ یافتو را مطالعه کنید.
سه تار
سهتار یکی از سازهای قدیمی ایرانی است که به خانواده دوتار و تنبور تعلق دارد. امروزه این ساز در گروه سازهای سنتی ایران جای میگیرد و پردهبندی آن شبیه به ساز تار است.
برای ساختن سهتار معمولاً از چوب گردو، توت یا افرا برای بخش کاسه استفاده میشود. صفحهٔ ساز اغلب از چوب توت و دستهٔ آن از چوب گردو ساخته میشود. کاسهٔ ساز را میتوان به سه روش مختلف ساخت: یا با چسباندن ترکههای چوبی، یا با تراش دادن یک تکه چوب یکپارچه، یا با استفاده از کدوی مخصوص.
توصیه میکنیم این مطلب زندگینامه فرهاد فخرالدینی، بنیان گذار ارکستر ملی را حتماً بخوانید.
سیمهای سهتار معمولاً از جنس فلز برنز و فولاد هستند. در تزیین این ساز نیز با توجه به سلیقهٔ سازنده، از چوبهای گوناگون، صدف، استخوان و عاج استفاده میشود. همچنین برای محافظت از چوب و براق کردن سطح ساز، معمولاً از لاک الکل بهره میگیرند.
ویژگیهای یک سه تار خوش صدا و خوب
برای انتخاب یک سهتار مناسب، باید به دو ویژگی اصلی دقت کنید: ظاهر ساز و کیفیت صدای آن.
منظور از ویژگیهای ظاهری، شکل و ساختار فیزیکی ساز است که شامل موارد زیر میشود:
* هماهنگی و زیبایی کلی ساز
* وزن متعادل و مناسب آن
* راحتی ساز در دستان نوازنده و سازگاری آن با بدن فرد
ویژگیهای صوتی نیز به شخصیت و طنین صدای سهتار مربوط میشود. یک ساز با صدای خوب باید دارای این خصوصیات باشد:
* نبودن صداهای اضافی و ناخواسته
* هماهنگی و توازن بین سیمها
* نرمی و لطافت صدا و نداشتن خشونت
* شیرینی و خوشآهنگ بودن برای گوش
اگر به این موضوع علاقه دارید، تاریخچه ساز افسانه ای چنگ را از دست ندهید.
نکات مهم هنگام انتخاب و خرید سه تار خوش صدا
انتخاب یک سهتار با صدای دلنشین
توصیه میکنیم حتماً مقاله تغییر شکل ساز چنگ در طول تاریخ را مطالعه کنید.
وقتی میخواهید یک ساز خوب انتخاب کنید، اول از همه به صدای آن توجه کنید. صدای ساز باید شفاف و رسا باشد. بعد از آن، راحتی ساز در دستان شما مهم است و در مرحله بعد، زیبایی ظاهری آن قرار میگیرد. در ادامه، ویژگیهای یک سهتار مرغوب را با هم مرور میکنیم:
* بهترین جوب برای کاسه و صفحه سهتار، چوب درخت توت است. به این نکته توجه داشته باشید که معمولاً چوب توت، رنگ زرد دارد.
* رگههای درشت روی صفحه ساز باید به سمت سیمهای بم باشد.
* فاصله سیمها از دسته ساز باید کم باشد، طوری که هنگام نواختن، احساس نکنید سیمها سفت و سخت هستند.
* صدای نتها در قسمت پایین دسته و بالای دسته باید با هم هماهنگ باشد.
* صدای سیم دوم باید واضح باشد و حالت مبهم و گنگی نداشته باشد.
* وقتی سیم بم را مینوازید، باید صدایی نرم و طبیعی تولید کند.
* صدای تمام سیمها باید با هم ترکیب شده و یکنواخت به گوش برسد، طوری که تشخیص جداگانه صدای هر سیم سخت باشد.
* بلند بودن صدای ساز به تنهایی نشانه خوب بودن آن نیست.
* باید بتوانید با یک بار زدن مضراب، یا حتی بدون مضراب، چندین نت را پشت سر هم و با طنین خوب اجرا کنید.
* هنگام اجرای تکنیک ویبره (ناله ساز) نباید مشکلی وجود داشته باشد.
* بعد از کوک کردن ساز، همه پردهها را امتحان کنید تا صدای ناخوشایندی (گززدن) تولید نکنند.
* دسته ساز نباید خیلی کلفت یا خیلی نازک باشد. البته این موضوع به اندازه و راحتی دست خود شما نیز بستگی دارد.
* ساز باید وزن سبکی داشته باشد.
* هر چه رنگ ساز روشنتر باشد، بهتر است.
* و در نهایت، یک سهتار خوب باید ظاهری زیبا داشته باشد.
طریقه نگهداری سه تار
پس از اینکه سهتار خود را تهیه کردید، کلیدیترین موضوعی که باید با آن آشنا باشید و به کار ببندید، مراقبت اصولی از ساز است. در نظر داشته باشید که توجه و رسیدگی منظم به سهتار، باعث میشود عمر آن بسیار افزایش یابد و حتی پس از سالها، بر ارزش و بهای ساز شما افزوده شود.