ساز چنگ از کهنترین سازهای ایرانی است. در بسیاری از نقشها و نگارههای تاریخی که از گذشته به جا مانده، تصویر این ساز دیده میشود. این ساز در گذر زمان دگرگونیهای زیادی را پشت سر گذاشته تا به شکلی که امروز میبینیم درآمده است. در ادامه این نوشته از وبلاگ یافتو، با تحولات و تغییرات ظاهری ساز چنگ در طول تاریخ بیشتر آشنا خواهید شد.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره چه کار هایی را باید برای گرم کردن صدا انجام دهیم؟ بیابید.
تغییر شکل ساز چنگ در طول تاریخ
این ساز در سادهترین شکل خود، شبیه یک مثلث بود و از یک صفحه چوبی به درازای تقریباً یک متر و یک میله چوبی ساخته میشد. معمولاً طرح کلی آن شبیه به دست انسان بود. رشتههای این ساز که معمولاً هشت یا نه عدد بودند، به موازات ضلع بلند این مثلث قائمزاویه، بین صفحه چوبی و میله کشیده میشدند.
یک سر این رشتهها به صفحه چوبی متصل میشد و سر دیگر آن به دور میخها یا گوشیهایی که روی میله قرار داشت، پیچیده میشد. بخش اضافی سیمها هم از طرف دیگر به صورت آزاد آویزان میماند.
چنگهایی که در نقشهای دورههای بعدی تاریخ بابل و آشور دیده میشوند، از نظر شکل، روش در دست گرفتن و نواختن، با چنگهای دورههای بسیار قدیم تفاوت زیادی دارند. جعبه صوتی این نوع چنگها گاهی صاف و بدون خمیدگی و در موارد دیگر، منحنی شکل بوده است.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً تاریخچه ساخت اولین پیانو را بخوانید.
تغییرات طرز نواختن چنگ در طول تاریخ
روش نواختن ساز چنگ هم با گذشته فرق کرده بود. در این دوره، چنگ را جوری در دست میگرفتند که سیمهای آن تقریباً به صورت ایستاده و عمود بر زمین قرار میگرفت. این روش برخلاف شیوه قدیمی بود که در آن چوب چنگ به موازات زمین بود و سیمها کاملاً عمود نبودند.
در زمان ساسانیان، چنگ از مشهورترین و محبوبترین سازها به شمار میرفت و در شاهنامه فردوسی نیز بارها از آن یاد شده است. نکیسا، موسیقیدان نامدار دربار خسرو پرویز، در نواختن این ساز استادی بیهمتا داشت.
اگر سوالاتی دارید، مقاله علیاکبر شیدا،پایه گذار اصلى تصنیف و ترانه به مفهوم امروزى به شما کمک خواهد کرد.
انواع ساده و اولیه چنگ را میتوان در آثار به جا مانده از تمدنهای سومری و مصری دید. ایرانیان باستان به نوعی از چنگ، «وَن» میگفتند.
چنگ امروزی از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
گردن، ستون و جعبه صدا. سیمها از بخش گردن به موازات ستون کشیده شده و به جعبه صدا متصل میشوند. برای نواختن چنگ، کف دست را به سیمها فشار میدهند یا با انگشتان به آنها ضربه میزنند تا صدا تولید شود.
برای مطالعه بیشتر، به روش صحیح مضراب زدن در سه تار سری سر بزنید.
چنگ مثلثی شکل در اواخر قرون وسطی در غرب اروپا رواج پیدا کرد. در سال ۱۷۲۰ میلادی، در منطقه باواریا، پدالهایی به پایه چنگ اضافه شد که این نوآوری، توانایی و قابلیتهای فنی این ساز را افزایش داد.
چنگ به شکل امروزی
در سال ۱۸۱۰، فردی به نام سباستین آرا، چنگ را به شکلی که امروزه میشناسیم تکمیل کرد. این تغییر باعث شد تا نواختن تمام گامهای موسیقی، چه بزرگ و چه کوچک، امکانپذیر شود و از آن زمان، چنگ به یکی از سازهای ثابت در ارکستر تبدیل شد. چنگ امروزی معمولاً ۴۷ سیم و ۷ پدال دارد.
برای یادگیری پیشرفته، به آواز یا آهنگ دشتی چیست؟ مراجعه کنید.
برای گسترش دانش خود، مقاله روش ساده برای شناخت نت های کالیمبا + نت عددی ترانه را مطالعه کنید.
علاوه بر این، چنگ نام یک نت موسیقی نیز هست که مدت زمان کشش آن معادل یکهشتم نت گرد است. جالب است بدانید که چنگ حتی در میان عربها، پیش از ظهور اسلام، نیز شناخته شده بود. این ساز در طول تاریخ و در مناطق مختلف جهان، شکلهای گوناگونی به خود گرفته است. برای مثال، مردم شمال افغانستان به سازی به نام «زنبورک»، چنگ میگویند، در حالی که ازبکهای ترکزبان در آسیای میانه، به نوعی سنتور ایرانی، «چنگ» میگویند.