ساز هارپ که با نام چنگ نیز شناخته میشود، یکی از کهنترین سازهای جهان است که ظاهری زیبا و صدایی دلنشین و رویایی دارد. شاید برایتان جالب باشد که ریشه این ساز به سرزمین ایران و اجداد ما ایرانیان تعلق دارد. این ساز در گذر سالها و قرنها، دگرگونیهای زیادی را پشت سر گذاشته و کمکم به شکل و شمایل امروزی خود رسیده است. در ادامه این نوشته در وبلاگ یافتو، بیشتر با گذشته و داستان تاریخی ساز چنگ آشنا خواهید شد.
ساز چنگ
در ابتدا، چنگ شبیه یک ساز مثلثی چوبی دیده میشود. این ساز در ابعاد گوناگونی ساخته میشود و بسته به اندازهاش، ممکن است بین ۱۹ تا ۴۷ سیم داشته باشد. نوعی از چنگ که دارای پدال است، معمولاً ۴۰ تا ۴۷ سیم دارد و به آن چنگ پدالی (Pedal Harp) گفته میشود.
تاریخچه ساز چنگ
اگر بخواهیم پیشینه چنگ را در نوشتههای کهن بررسی کنیم، متوجه میشویم که در ادبیات فارسی بارها از این ساز نام برده شده است. حتی سیاره زهره را با عنوان چنگزن میشناختند.
برای مطالعه بیشتر، به سه تار مشقی چیست؟ سری سر بزنید.
مهری گلی که بین سالهای ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۶ توسط دو باستانشناس دانشگاه شیکاگو به نامهای پیناس دلوگاز و هلن کانتور در تپه چغامیش خوزستان کشف شد، تصویر یک نوازنده چنگ منحنی را نشان میدهد. این اثر به هزاره چهارم پیش از میلاد و دوره ایلامیها تعلق دارد و چنگ نقشبسته روی آن شش رشته دارد.
به نظر میرسد چنگ قدیمیترین ساز ایرانی دارای تار باشد. نام این ساز بیش از هر ساز دیگری در کتابهای قدیمی دیده میشود و تصویر آن نیز در آثار باستانی زیادی باقی مانده است.
بررسی ساز در حجاریهای بابل و آشور و نواحی مجاور
بر اساس شواهد و مدارک معتبری که از کندهکاریهای بهجا مانده از تمدنهای بابل و آشور و مناطق اطراف آن وجود دارد، میتوان فهمید که بیش از هشت قرن قبل از تولد مسیح، انواع مختلفی از سازها در این مناطق ساخته میشد و نوازندگان از آنها استفاده میکردند.
تصاویر و طرحهایی که از آن دوران تاریخی به دست ما رسیده، نشان میدهد که سازهایی مانند چنگ، سنتور و قانون، از جمله قدیمیترین ابزارهای موسیقی هستند. این سازها از حدود دو هزار سال قبل از میلاد، در این نواحی رواج داشته و مورد استفاده قرار میگرفتهاند.
قدمت چنگ
بر اساس نوشتهها و مدارکی که از روزگاران قدیم باقی مانده، ساز چنگ همواره از اهمیت ویژهای برخوردار بوده و تا دوره صفویه از آن استفاده میشده است و سلطان محمد چنگی، آخرین کسی است که در آن عصر این ساز را مینواخته است.
در صورت علاقهمندی، مطلب آشنایی با سبک موسیقی لو فای را از دست ندهید.
چنگ نیز مانند خیلی از سازهای دیگر، به تدریج کاملتر و پیشرفتهتر شده و در طول زمان، انواع مختلفی پیدا کرده است. به طور کلی، انواع چنگهایی که در تاریخ موسیقی ایران و جهان مورد استفاده قرار گرفتهاند را میتوان به این صورت دستهبندی کرد: چنگ ارکستری، چنگ سنتی، چنگ باستانی و چنگ تزیینی.
این سازها از نظر شکل ظاهری به ۱۷ مدل و قالب گوناگون تقسیم میشوند که از میان آنها میتوان به چنگ زاویهدار، چنگ منحنی، چنگ ون و چنگ کندوگ اشاره کرد.
برای یادگیری پیشرفته، به ماجرای نی نوازی که از ملکه انگلیس گردنبند گرفت مراجعه کنید.
برای گسترش دانش خود، مقاله آشنایی با بیوگرافی رابرت جانسون را مطالعه کنید.
توصیه میکنیم حتماً مقاله مرصع خوانی چیست ؟ را مطالعه کنید.
مقاله آشنایی با متد آموزش ویولن به سبک سوزوکی حاوی اطلاعات جامعی است.