در دنیای موسیقی، برخی از واژهها به هم شبیه هستند، ولی معنا و کاربرد متفاوتی دارند. گاهی این مفاهیم به اشتباه به جای هم به کار میروند. برای اینکه بتوانیم به درستی از آنها استفاده کنیم، باید تفاوتهایشان را به خوبی بشناسیم.
“آهنگساز” و “ملودیساز” هم دو نمونه از این اصطلاحات هستند که بسیاری از افراد آنها را یکسان میدانند. در این نوشته از وبلاگ یافتو، به تفاوتهای این دو نقش مهم در موسیقی میپردازیم. پیشنهاد میکنیم تا پایان این مطلب با ما همراه باشید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً رهبر ارکستر، پدر بیان موسیقی را بخوانید.
مقاله ویژگی های پیش درآمد در موسیقی سنتی چیست؟ منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
تفاوت میان آهنگساز و ملودیست
برای اینکه تفاوت بین آهنگساز و ملودیساز را متوجه شوید، لازم است ابتدا کار هر یک را به خوبی بشناسید. وقتی با وظیفهی هر کدام آشنا شوید، میتوانید به راحتی نقش و تأثیرشان را در موسیقی تشخیص دهید.
مفهوم آهنگساز و آهنگسازی
آهنگسازی، هنر ساختن یک قطعه موسیقی است. به شخصی که این قطعه را میسازد، آهنگساز میگویند.
کار آهنگساز این است که تمام بخشهای مختلف یک قطعه موسیقی را روی کاغذ نتنویسی کند. او مشخص میکند که از چه سازهایی استفاده شود و چگونه نتهای نوشتهشده برای سازهای گوناگون در کنار هم قرار بگیرند. به بیان دیگر، آهنگساز ابتدا ملودی هر ساز را مینویسد، سپس بر اساس گام قطعه، هارمونی (یعنی آکوردها و آرپژها) را تعیین میکند و در نهایت کار ارکستراسیون را انجام میدهد.
در این فرآیند، آهنگساز خودش نقش تنظیمکننده را نیز بر عهده دارد؛ زیرا کسی که هارمونی را مشخص میکند، در واقع در حال تنظیم قطعه است. تفاوت موسیقی کامپیوتری و موسیقی طبیعی (آکوستیک) نیز در همین نکته نهفته است.
در ایران، کار آهنگسازی معمولاً بین سه نفر تقسیم میشود: کسی که ملودی اصلی را میسازد (ملودیساز)، تنظیمکننده و نوازنده. این سه بخش با هم ترکیب میشوند تا کار آهنگسازی تمام شود و یک اثر موسیقایی پدید آید.
در بیشتر موسیقیهای پاپ و راک ایران، به جز صدای خواننده، هر صدای دیگری که میشنویم حاصل کار تنظیم است و کیفیت آن به مهندسی صدا بستگی دارد. این صداها میتوانند از طریق سازبندی و نوازندگی زنده (آکوستیک)، استفاده از فایلهای صوتی آماده (سمپل) یا سازهای مجازی (VST) ایجاد شده باشند.
نقش تنظیم کننده
کار تنظیمکننده در ساخت و زیباسازی یک آهنگ بسیار مهم و انکارناپذیر است. بارها دیدهایم که یک ملودی ساده، پس از تنظیم درست و هنرمندانه، چنان زیبا و گیرا میشود که به بهترین شکل ممکن شنیده شده و به یک اثر محبوب و پرطرفدار تبدیل میگردد.
در مقابل، اگر تنظیمکننده مهارت و دانش کافی نداشته باشد، ممکن است حتی یک ملودی دلنشین و قوی را خراب کند و از اثرگذاری آن بکاهد. بنابراین، مرحلهٔ تنظیم در فرآیند ساختن یک آهنگ، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و باید با دقت و جدیت فراوان انجام شود.
یک آهنگساز کسی است که تمام بخشهای یک قطعه موسیقی را میسازد. این کار شامل ساخت ملودی، هارمونی، ریتم و تنظیم قطعه برای سازهای مختلف است. در واقع، آهنگساز مانند معمار یک ساختمان است که همه جزئیات را طراحی میکند.
اما ملودیست فقط بخش ملودی اصلی قطعه را میسازد. ملودی، همان قسمتی است که معمولاً آن را زمزمه میکنیم یا در خاطر میماند. ملودیست خالق این خط اصلی و گوشنواز است، اما لزوماً با دیگر بخشهای موسیقی مانند هماهنگی سازها یا ریتم پیچیده کاری ندارد.
به بیان ساده، هر آهنگساز میتواند یک ملودیست باشد، اما هر ملودیست لزوماً یک آهنگساز کامل نیست.
ملودی چیست ؟
ملودی یا نوا در موسیقی، به دنبالهای از نتها گفته میشود که وقتی پشت سر هم اجرا میشوند، یک قطعهٔ واحد و خوشآهنگ را در ذهن شنونده ایجاد میکنند.
به بیان دیگر، ملودی از اجرای پیاپی نتهای مختلف با زمانبندی مشخص و در کنار سکوتها تشکیل میشود و در نهایت یک جملهٔ موسیقایی را میسازد. معمولاً بالا و پایین شدن زیر و بمی نتها به ملودی روح میدهد و باعث زیباتر شدن آن میشود.
ملودی میتواند برای سازهای مختلف ساخته شود یا برای خواننده طراحی گردد. در هر دو حالت، برای اجرای آن نیاز به یک ساز یا یک خواننده است تا آن را بنوازد یا بخواند.
آکوردها (یا هارمونی) نقش مکمل ملودی را دارند و اگر برای یک ملودی، مجموعهای از آکوردهای مناسب و خوشایند انتخاب شود، زیبایی و گیرایی آن صدها برابر افزایش پیدا میکند.
ملودی ساز
برای اینکه مفهوم ملودی ساز را راحتتر بفهمید، فرض کنید کل یک آهنگ را حذف میکنید. آنچه باقی میماند، فقط صدای خواننده است. به این خط خوانندگی، “وکال” گفته میشود. کار ملودی ساز این است که دقیقاً همین ملودی وکال را میسازد و مشخص میکند که یک شعر باید چطور ادا و خوانده شود. در واقع، میتوان گفت هسته و پایه اصلی یک قطعه پاپ، در همین ملودی وکال نهفته است و تمام بخشهای دیگر آهنگ، بر اساس این بخش ساخته میشوند.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه قمرالملوک وزیری، ام کلثوم ایران.