ساز جیمبی که با نام جمبه هم شناخته میشود، یک نوع طبل با بدنهای شبیه به جام است که ریشه در موسیقی غرب آفریقا دارد. گفته میشود این ساز بین ۴۰۰ تا ۸۰۰ سال قدمت دارد و داستانهای زیادی درباره تاریخچه و پیدایش آن نقل میشود. امروزه جیمبی جایگاه ویژهای در موسیقی جهان پیدا کرده و بسیار شناخته شده است. اگر به شناخت سازهای مختلف علاقهمند هستید، قطعاً باید جیمبی را به عنوان یکی از سازهای مهم و جذاب بشناسید. برای یادگیری بیشتر درباره این ساز، در ادامه این مطلب از وبلاگ یافتو همراه ما بمانید.
در این مقاله مفهوم گوشه در موسیقی اطلاعات مفیدی آمده است.
لغتشناسی
مردم قبیله بامبارا در کشور مالی اعتقاد دارند که نام ساز جیمبی از یک عبارت قدیمی در زبان آنها گرفته شده است: «آنه جه، آنه به» که مفهومش این است: «همه با هم در صلح گرد هم میآیند».
در زبان بامبارا، «جه» به معنای جمع شدن و «به» به معنای صلح یا همه است.
پس خودِ نام این ساز، نشاندهنده هدف اصلی ساخت آن است.
هدف از ساختن ساز جیمبی این بود که مردم را در کنار هم جمع کند و میان آنها صلح و آرامش برقرار نماید.
ساختار ساز جیمبی
بدنه
بدنه ساز جیمبی از چوبهای محکم و سنگین ساخته میشود. بهترین و گرانبهاترین نوع چوب برای این ساز، چوب لنکه است. این چوب هم کیفیت صدا را بهتر میکند و هم از نظر معنوی اهمیت دارد. علاوه بر لنکه، از چوبهای دیگری مانند دجالا، دوگورا و گونی هم در ساخت آن استفاده میشود.
درون بدنه جیمبی، یک طرح مارپیچ دقیق و ظریف کندهکاری شده است. در واقع، داخل یک جیمبی مرغوب نباید صاف و هموار باشد، بلکه باید خطوط و فرورفتگیهای ملایمی داشته باشد که روی کیفیت و طنین صدا اثر میگذارند.
در این مقاله منظور از اورتور در موسیقی چیست؟ اطلاعات مفیدی آمده است.
پوست
پوست جیمبی معمولاً از پوست خام حیوانات و بیشتر از پوست بز تهیه میشود. البته از پوست سایر حیوانات مانند گاو، اسب و کانگورو نیز میتوان استفاده کرد. پوستهای کلفتتر مانند پوست گاو، صدایی گرمتر و تنوع صدایی بیشتری تولید میکنند؛ اما نواختن ضربات سریع و تیز را سختتر میکنند و ممکن است به دست نوازنده پینه بزنند.
مقاله آشنایی با سازدهنی ترمولو حاوی اطلاعات جامعی است.
مقاله ساز گوژنگ ساز سنتی چین و آسیای شرقی حاوی اطلاعات جامعی است.
برای درست کردن پوست جیمبی، معمولاً از پوست بزهایی که در مناطق گرم و خشک زندگی میکنند استفاده میشود؛ چون این بزها معمولاً تغذیه کمکیفیتتری دارند و چربی بدنشان کمتر است. همچنین در انتخاب بین پوست بز نر و ماده، پوست بز ماده ترجیح داده میشود. با وجود اینکه پوست بز ماده چربی بیشتری دارد، اما به دلیل نرمی و بوی کمتر، مورد پسند بیشتری است. امروزه جیمبیهای تولید کارخانهای اغلب با استفاده از پوستهای مصنوعی ساخته میشوند.
برای مطالعه بیشتر، به مسعود زنگنه مجد، استاد برجسته فلوت ایران سری سر بزنید.
ابعاد جیمبی
ساز جیمبی معمولاً اندازهای بین ۵۸ تا ۶۳ سانتیمتر دارد. البته نوع کوچکتر آن که برای کودکان ساخته شده، تنها ۳۰ تا ۳۸ سانتیمتر ارتفاع دارد. پهنای این ساز نیز حدود ۳۳ تا ۳۵ سانتیمتر است و وزن آن بین ۵ تا ۱۳ کیلوگرم متغیر میباشد.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله قشنگ کامکار، نخستین زنی است که پس از انقلاب روی صحنه رفت مراجعه کنید.
تاریخچه ساز جیمبی
داستانهای زیادی درباره چگونگی ساخته شدن ساز جیمبی وجود دارد. به نظر میرسد ریشه اصلی این ساز به امپراتوری قدیمی مالی بازمیگردد. برخی میگویند که اولین بار، آهنگران بودند که این ساز را ساختند. ساختن این طبل برای آنها یک کار مقدس به شمار میرفت و حتی برای درختی که از آن طبل میساختند، مراسم قربانی برگزار میکردند. مردم آفریقا باور دارند که هر طبل جیمبی سه روح دارد: روح درختی که چوبش در ساخت طبل به کار رفته، روح حیوانی که پوستش روی طبل کشیده شده، و روح سازندهای که درخت را بریده و طبل را ساخته است.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه ریدیس فینگربورد یا شعاع صفحه انگشتگذاری چیست؟.
توصیه میکنیم حتماً مقاله پنج دلیل مهم برای یادگیری یک ساز را مطالعه کنید.
توصیه میکنیم این مطلب تفاوتهای آواز سنتی و آواز پاپ را حتماً بخوانید.
کسانی که ساز جیمبی را سفارش میدادند، معمولاً از گروهی به نام «جِلی» بودند. جلیها نوازندگان و راویان تاریخ قوم خود بودند و داستانها و تاریخ مردمشان را به صورت سینه به سینه حفظ میکردند. آنها هنوز هم در غرب آفریقا به همین کار مشغولاند. همچنین کسانی که در خانوادههای مرتبط با جیمبی به دنیا میآمدند و نام خانوادگیشان شامل کلمه «جیمبی» بود، وظیفه داشتند نواختن این ساز را بیاموزند. بر اساس سنتهای قدیمی، فقط مردان اجازه داشتند جیمبی بنوازند و حتی امروز هم اگر زنی در آفریقا این ساز را بنوازد، مردم متعجب میشوند.