محمدتقی مسعودیه، یک آهنگساز، استاد و متخصص موسیقی بود که ایدههای تازه و زیادی به موسیقی ایرانی اضافه کرد. خیلی از درسهایی که امروز در دانشگاههای موسیقی یاد داده میشود، اولین بار را او به محیط آکادمیک معرفی کرد. او از با سوادترین و تحصیلکردهترین افراد در زمینه موسیقی در دوره خودش به شمار میرفت و در آموزش و نوشتن کتابهای موسیقی بسیار موفق عمل کرد. اگر میخواهید جزئیات بیشتری از فعالیتهای هنری این استاد موسیقی بدانید، در ادامه این نوشته در وبلاگ یافتو همراه ما بمانید.
تولد و کودکی محمدتقی مسعودیه
محمدتقی مسعودیه در سیویکم فروردینماه سال ۱۳۰۶، در خیابان نصرتالملک شهر مشهد به دنیا آمد. پدر و پدربزرگ او از فعالان جنبش مشروطه بودند و در خانوادهشان جایی برای موسیقی وجود نداشت. محمدتقی نخستین کسی در خانواده بود که از سنین کم به موسیقی علاقه پیدا کرد. او مدتهای طولانی کنار گرامافون مینشست و وقتی از خانه همسایه صدای موسیقی میآمد، بیتاب میشد. در کودکی، سعی میکرد آهنگهایی را که میشنید با سوت زدن تقلید کند. علاقه او به موسیقی به هر شکلی خودش را نشان میداد؛ اما پدرش موسیقی را مانند یک اعتیاد مضر و نادرست میدانست! محمدتقی در حالی بزرگ شد که هیچ نشانی از موسیقی در زندگیاش نبود و سالهای دبستان را از ۱۳۱۳ تا ۱۳۱۹ در مدرسه علمیه مشهد گذراند.
نوجوانی
در دوران نوجوانی بود که محمدتقی مسعودیه نخستین بار موسیقی را به زندگی خود راه داد. او در شانزدهسالگی، بدون این که پدرش بداند، یک ویولن از یکی از نزدیکانش به نام محمد فضائلی ـ که نوازنده ویولن بود ـ خرید.
در سال ۱۳۲۲، نزد حسن جوان ـ که تنها استاد ویولن در مشهد محسوب میشد ـ رفت تا نواختن این ساز را بیاموزد. به دلیل مخفیکاری از پدر، مجبور بود در زیرزمین خانه به تمرین بپردازد.
سرانجام، محمدتقی در خرداد ۱۳۲۴ به همراه خانواده به تهران نقل مکان کرد و در مدرسه دارالفنون ثبتنام کرد. او در نهایت توانست دیپلم ادبی سال ششم متوسطه را دریافت کند.
توصیه میشود به مطالعه مقاله آشنایی با سبک موسیقی پاپ ادامه دهید.
تحصیلات
محمدتقی مسعودیه بر اساس خواست پدر، تحصیل در رشتهٔ حقوق قضایی را در دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران شروع کرد. با این حال، در همان زمان به علاقهٔ شخصی خود نیز پایبند بود و در هنرستان عالی موسیقی به فراگیری موسیقی ادامه داد. او در شهریور ۱۳۲۹ موفق شد مدرک لیسانس حقوق قضایی و نیز دیپلم هنرستان موسیقی را بگیرد؛ اما در نهایت تصمیم گرفت رویای قدیمی خود، یعنی موسیقی، را به شکل جدی و رسمی پیگیری کند.
مسعودیه در سال ۱۳۳۱ به فرانسه رفت و در کنسرواتوار ملی موسیقی پاریس، نواختن ویولن را نزد لین تالوئل، هارمونی را نزد ژرژ داندلو و کنترپوان را نزد نوئل گالان آموخت. او در سال ۱۳۳۵ به عنوان نخستین ایرانی شناخته شد که موفق به دریافت مدرک فوق لیسانس در رشتهٔ هارمونی از کنسرواتوار ملی موسیقی پاریس شد.
او برای ادامهٔ تحصیل در مقطع دکترا به شهر لایپزیگ در آلمان رفت و با کمک بورسیهٔ اتحادیهٔ بینالمللی دانشجویان ایرانی، در رشتهٔ آهنگسازی به تحصیل پرداخت. سرانجام در ۳۶سالگی مدرک دکترای خود را دریافت کرد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آشنایی با ساز شنگ ،ساز سنتی چینی.
در صورت علاقهمندی، مطلب آشنایی با سبک موسیقی راک را از دست ندهید.
توصیه میکنیم این مطلب درویش خان، مبتکر فرم امروزی پیش درآمد را حتماً بخوانید.
برای مطالعه بیشتر، به آشنایی با استاد محمد نوری، خالق ترانه های ماندگار ایرانی سری سر بزنید.
محمدتقی مسعودیه؛ پدر علم موسیقی شناسی قومی در ایران
محمدتقی مسعودیه پس از گرفتن مدرک دکترا، هنوز عطش یادگیری داشت. او این بار در سال ۱۳۴۳ برای ادامه تحصیل به دانشگاه کلن رفت. در آنجا، زیر نظر کارل گوستاو فلرر، به مطالعه تاریخ موسیقی پرداخت و همچنین رشته موسیقیشناسی مردمی را نزد ماریوس اشنایدر آموخت. ایشان در اردیبهشت ماه سال ۱۳۴۷ موفق به دریافت مدرک دکترا در رشته موسیقیشناسی مردمی شدند و پایاننامه خود را با موضوع «دگرگونی و تحول نغمهها در موسیقی اصیل ایرانی» به پایان رساندند. به همین دلیل، از ایشان به عنوان بنیانگذار دانش موسیقیشناسی مردمی در ایران یاد میشود.
مهمترین فعالیتهای تدریس و تالیف کتاب
در زمستان سال ۱۳۴۸، به عنوان استادیار، با دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران همکاری کرد.
در زمستان سال ۱۳۵۶ به همراه دوستش یوزف کوکرتز، در دانشگاه کلن به تدریس پرداخت.
مقاله آشنایی با تاریخچه گیتار منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
در تابستان سال ۱۳۶۴ نیز، در دانشگاه آزاد برلین، به عنوان استاد موسیقیشناسی تطبیقی مشغول تدریس شد.
او در طول سالهای تدریس خود، شاگردان بزرگی مانند محمدرضا لطفی، محمدرضا درویشی، پرویز مشکاتیان، شهرداد روحانی، کامبیز روشنروان و عباس خوشدل را تربیت کرد.
در سال ۱۳۶۵، کتاب بسیار مهم خود به نام «مبانی اتنوموزیکولوژی (موسیقی شناسی تطبیقی)» را منتشر کرد. بسیاری این کتاب را یکی از ارزشمندترین کتابها در زمینه موسیقیشناسی قومی در جهان میدانند.
مسعودیه همچنین عضو «گروه مطالعاتی مقام» در شورای بینالمللی موسیقی سنتی بود و برای سالهای طولانی با این شورا همکاری نزدیک داشت.