آشنایی با ساز صندلی، کاخون یا کاخن

یکی از سازهای جذاب که این روزها در میان جوان‌ها طرفداران زیادی پیدا کرده، کاخون نام دارد. این ساز شبیه به یک جعبه چوبی است که نوازنده روی آن می‌نشیند و با کف دستانش بر روی سطح آن ضربه می‌زند تا ریتم و صدا ایجاد کند. اگر شما هم کنجکاو شده‌اید یا به یادگیری این ساز علاقه دارید، ادامه این مطلب در وبلاگ یافتو را از دست ندهید.

آشنایی با ساز کاخون یا کاخن

کاخُن (که در زبان اسپانیایی Cajón نوشته می‌شود) در واقع نام یک ساز کوبه‌ای است و معنای آن “جعبه”، “صندوق” یا “صندوقچه” می‌باشد. نوازنده برای نواختن روی این ساز می‌نشیند و با کوبیدن کف دست و انگشتانش روی صفحه جلویی و همچنین قسمت‌های کناری و بالایی ساز، صدای آن را ایجاد می‌کند.

این ساز بیشتر در موسیقی‌های آفرو-پِرویی و نیز در سبک‌های امروزی مانند فلامنکو و جاز به کار می‌رود.
علاوه بر این، واژه کاخن برای دیگر سازهای کوبه‌ای جعبه‌شکلی که در موسیقی آمریکای لاتین استفاده می‌شوند نیز به کار می‌رود؛ مانند “cajón de rumba” که در موسیقی رومبای کوبایی نواخته می‌شود و “cajón de tapeo” که مربوط به موسیقی فولکلور مکزیک است.

با ساز کاخون آشنا شویم

کاخون که گاهی به اشتباه کاخُن تلفظ می‌شود، یک ساز کوبه‌ای جذاب و پرطرفدار است. این ساز در نگاه اول شبیه یک جعبه چوبی ساده به نظر می‌رسد، اما در حقیقت یک طبل کامل و همه‌فن‌حریف است.

ریشه این ساز به کشور پرو در آمریکای جنوبی برمی‌گردد. در گذشته، بردگان آفریقایی که به آنجا برده شده بودند، برای نواختن ریتم‌های سنتی خود، از جعبه‌های چوبی حمل میوه یا صندوق‌های خالی استفاده می‌کردند. به مرور زمان، همین جعبه‌های ساده تبدیل به ساز کاخونی شد که امروزه می‌شناسیم.

ساختار کاخون بسیار ساده است: یک جعبه شش‌وجهی که نوازنده روی آن می‌نشیند و با کف دستان و انگشتان خود بر روی صفحه جلویی آن می‌کوبد. داخل ساز معمولاً سیم‌های گیتار یا اجزای فلزی کوچکی نصب شده تا صدای ساز را تشدید کرده و حالتی زنگ‌دار به آن بدهد.

زیبایی کاخون در تنوع صداهای آن است. با ضربه زدن به مرکز صفحه، صدای باس (بم) عمیقی تولید می‌شود و با ضربه به لبه‌های بالا، صدای تیز و تری شبیه اسنِر (طناب‌های طبل) به گوش می‌رسد. این ویژگی باعث شده تا کاخون بتواند نقش یک درام‌ست کامل را به تنهایی ایفا کند.

امروزه این ساز نه تنها در موسیقی فلامنکو و سبک‌های لاتین، بلکه در بسیاری از سبک‌های پاپ، راک و حتی موسیقی محلی ایران نیز جای خود را باز کرده است. حمل آسان، قیمت مناسب و یادگیری نسبتاً ساده، کاخون را به ساز ایده‌آلی برای علاقه‌مندان به ریتم و percussion تبدیل کرده است.

تاریخچه ساز کاخون :

کاخن که در زبان اسپانیایی به معنی “جعبه” است، تاریخچه نسبتاً کوتاهی دارد و اطلاعات زیادی از چگونگی به وجود آمدن آن در دست نیست.
در آغاز، کولی‌های اسپانیایی همراه با رقص و آواز و ساز همیشگی موسیقی فلامنکو، یعنی گیتار، بر روی جعبه‌های حمل میوه ضرب می‌گرفتند. به تدریج این جعبه‌ها شکل یک ساز واقعی را به خود گرفتند و به کاخنی که امروز می‌شناسیم تبدیل شدند.
کاخن از حدود پایان قرن هجدهم میلادی توسط آفروپرویی‌ها (پرویی‌های آفریقایی‌تبار) مورد استفاده قرار می‌گرفت.
امروزه این ساز در همه جای قاره آمریکا، فیلیپین و اسپانیا شناخته شده و نواخته می‌شود. کاخن در دوران برده‌داری در پرو رشد کرد و حدود سال ۱۸۵۰ به بیشترین محبوبیت خود رسید. بردگانی که از غرب و مرکز آفریقا به آمریکا آورده شدند، میراث‌داران اصلی و اصیل این ساز به شمار می‌روند.
در سال‌های پایانی قرن نوزدهم، نوازندگان تغییراتی در شکل ساخت و کیفیت صدای کاخن ایجاد کردند. پس از پایان دوران برده‌داری، استفاده از کاخن میان دیگر ساکنان آمریکای لاتین، از جمله سفیدپوستان (فرزندان استعمارگران اروپایی) نیز گسترش یافت.

ساختار ساز کاخون :

کاخون یک جعبه شش ضلعی و به شکل مستطیل است. پنج طرف این جعبه را از یک لایه چوب نازک با ضخامت بین نیم تا سه‌چهارم سانتیمتر می‌سازند.
ضلع ششم که آن هم مستطیل شکل است، با یک لایه نازک تخته سه‌لا پوشانده می‌شود. این سطح که محل ضربه زدن و سر کاخون است، «تاپا» نام دارد. سوراخ خروج صدا نیز در کنار همین سطح تاپا قرار می‌گیرد.
معمولاً صفحه چوبی تاپا را به طور کامل به بدنه کاخون نمی‌چسبانند و فقط در چند نقطهٔ بالایی آن را متصل می‌کنند. این روش باعث می‌شود هنگام ضربه زدن به تاپا، صدایی خاص، زیر و همراه با لرزش از کاخون شنیده شود.
عواملی که روی ویژگی‌های صوتی کاخون مانند زیروبمی، بلندی صدا، طنین و کیفیت صدای آن اثر می‌گذارند، عبارتند از:
* اندازه و شکل کاخون
* جنس و ضخامت چوبی که در ساخت آن به کار رفته است
* اندازه و محل قرارگیری سوراخ صدا

اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً آرپژ به چه معناست؟ را بخوانید.

برای اطلاعات بیشتر، به مقاله تاریخچه گرامافون مراجعه کنید.

انواع مرسوم کاخن چیست؟

امروزه شکل‌های گوناگونی از ساز کاخن ساخته می‌شود، اما تصویری که بیشتر مردم از یک کاخن اصیل در ذهن دارند، همان مدل پرویی آن است. این ساز شش وجه دارد و در صفحه پشت آن یک حفره برای خروج صدا تعبیه شده است. صدای کاخن معمولاً تُنال و کمی خشک است و بیشتر برای همراهی با دیگر سازها به کار می‌رود.
با این حال، در بسیاری از کشورهایی که کاخن به آنها راه یافت و مورد استقبال قرار گرفت، تغییراتی در ساختار آن ایجاد کردند تا گونه‌ای متناسب با سلیقه و فرهنگ موسیقایی خود داشته باشند.
در ادامه به معرفی چند نمونه از شناخته‌شده‌ترین انواع کاخن می‌پردازیم، هرچند که گونه‌های دیگری از این ساز نیز وجود دارد.

۱ – پرویی یا آفرو‌؛ پرویی

کاخن پرویی در حقیقت شکل دگرگون‌شده جعبه‌های چوبی میوه است. بردگان آفریقایی در کشور پرو از این جعبه‌ها به عنوان ساز کوبه‌ای استفاده می‌کردند. این ساز هیچ سیم یا صفحه‌ای برای ایجاد لرزش صدا ندارد و در عوض، در پشت آن یک سوراخ برای خروج صدا تعبیه شده است.

برای اطلاعات بیشتر، به مقاله جایزه گرمی چیست؟ مراجعه کنید.

توصیه می‌کنیم حتماً مقاله آشنایی با اصطلاح میزان در موسیقی را مطالعه کنید.

۲ –  فلامنکو (Flamenco Cajon)

نوازنده اسپانیایی پاکو دلوسیا و همکار برزیلی‌اش روبم دانتاس، پس از بازگشت از سفری به پرو، گونه‌ای متفاوت از ساز کاخن را معرفی کردند.
آن‌ها برای دستیابی به صدایی که با موسیقی فلامنکو هماهنگ باشد، چند سیم گیتار را به پشت صفحه‌ای که نوازنده بر آن می‌کوبد، اضافه کردند.

مقاله کرم گوش در موسیقی به چه معناست ؟ حاوی اطلاعات جامعی است.

۳ – کاخن اسنیر (Snare Cajon)

امروزه معمولاً برای تولید صدای تیز و زنگ‌دار در کاخن‌ها از اسنیر (تله) استفاده می‌شود. اگر بخواهید صدای شفاف‌تر و زنده‌تری داشته باشید، کاخن‌های مجهز به اسنیر انتخاب بهتری هستند. در این مدل‌ها، سیم‌های اسنیر در پشت صفحه جلویی ساز نصب شده‌اند. به این نوع از کاخن‌ها، کاخن مدرن نیز گفته می‌شود.

اگر سوالاتی دارید، مقاله بیوگرافی مرتضی حنانه ، موسیقی دان به نام ایرانی به شما کمک خواهد کرد.

۴ – کاخن‌های کوچک

کاخن‌های مسافرتی، کاخن‌های مخصوص کودکان و کاخن‌های قابل سرهم‌بندی، گونه‌های کوچک‌تر از کاخن معمولی هستند. در چند سال گذشته، سازندگان این ساز، علاوه بر مدل‌های رایج، به تولید کاخن در اندازه‌های مختلف نیز روی آورده‌اند. برای خردسالان نیز نمونه‌های کوچک‌تری طراحی و ساخته شده است.

۵ – کاخن الکتریک یا ترکیبی

کاخن‌های ترکیبی این قابلیت را در اختیار شما قرار می‌دهند که هم بتوانید صدای آکوستیک طبیعی و هم صدای الکتریک تولید کنید. در جدیدترین نمونه‌های این ساز، تلفیق صدای آکوستیک با امکانات الکترونیک به خوبی انجام شده است.
اگر شما هم اکنون یک کاخن معمولی دارید اما می‌خواهید توانایی ایجاد صدای الکتریک را نیز به آن بیفزایید، می‌توانید با اضافه کردن یک پیکاپ (اسسکوری) این ویژگی را به ساز خود اضافه کنید.