آشنایی با ساز مورین خور

مورین خور یک ساز موسیقی است که تا حدی شبیه به کمانچه ایرانی است. به همین دلیل گاهی آن را با نام «کمانچه اسبی» نیز می‌شناسند. در ادامه این نوشته از وبلاگ یافتو، بیشتر درباره این ساز مغولی خواهید خواند.

مغولستان در قلب قاره آسیا قرار گرفته است. این کشور تنها با دو همسایه، یعنی روسیه و چین، مرز زمینی دارد. با وجود اینکه از نظر وسعت، نوزدهمین کشور بزرگ دنیاست، اما کم‌جمعیت‌ترین کشور جهان محسوب می‌شود.

ساز مورین خور

فرهنگ مردم مغول به زندگی با اسب پیوند خورده و ساز مورین خور، به عنوان یکی از نمادهای اصلی این قوم شناخته می‌شود.
این ساز یک ساز سنتی و از مهم‌ترین سازهای موسیقی مغول است که شکلی شبیه به کمانچه دارد و با کشیدن آرشه بر سیم‌هایش نواخته می‌شود.
مورین خور که شاید در ایران کمتر شنیده شده باشد، صدایی زیبا و گیرا دارد؛ صدایش را مانند صدای یورتمه‌ی اسب در دشت‌های پهناور توصیف می‌کنند و آن را نمادی از هویت این مردم می‌دانند.
موسیقی مغول فضایی گسترده و آزاد دارد و ارتباطی عمیق با زندگی روزمره و طبیعت اطرافش برقرار کرده است. این موسیقی با تنوع فرهنگی مناطق مختلف، رنگ‌های گوناگونی به خود گرفته است. مورین خور یکی از شاهکارهای میراث شفاهی و ناملموس بشری است که توسط یونسکو به رسمیت شناخته شده‌است.

ساختار مورین خور

این ساز دارای یک بدنه صوتی چوبی به شکل ذوزنقه است که دو سیم بر روی آن کشیده شده است. معمولاً آن را به صورت تقریباً عمودی، با قرار دادن بدنه صوتی روی پا یا بین پاهای نوازنده می‌نوازند. سیم‌های آن از موی یال یا دم اسب ساخته می‌شود. کمان ساز نیز از چوب درخت کاج سیاه یا سرو ساخته شده و با موی اسب پوشانده شده است و نوازنده آن را با دست راست خود از زیر نگه می‌دارد.

اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً موسیقی و تاثیر آن بر ترشح دوپامین در مغز را بخوانید.

در روش سنتی، فاصله دو سیم نسبت به هم «پنجم» است، اما در موسیقی امروزی بیشتر از فاصله «چهارم» استفاده می‌شود که معمولاً نت‌های سی بمل و فا کوک می‌شوند.

در گذشته، روی بدنه صوتی را با پوست شتر، بز یا گوسفند می‌پوشاندند و یک سوراخ کوچک در پشت آن باقی می‌گذاشتند. اما از دهه ۱۹۷۰ به بعد، سازهای جدید دارای بدنه صوتی کاملاً چوبی هستند.

روش نواختن 

این ساز را به صورت عمودی و روی پاهای نوازنده می‌گذارند. کمان آن نیز با دست راست نواخته می‌شود. برخلاف سازهای امروزی که معمولاً سیم‌هایشان با فاصله‌ی چهارم کوک می‌شوند، سیم‌های مورین خور با فاصله‌ی پنجم از هم تنظیم می‌شوند.

اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً آشنایی با ماهور؛ یکی از دستگاه های موسیقی ایرانی را بخوانید.

مورین خور ساز ملی کشور مغولستان است. به پاس نقش مهم این ساز در فرهنگ مغول، جشنواره‌های گوناگونی برای آن برگزار می‌شود. برای نمونه، «جشنواره و رقابت بین‌المللی مورین خور» که هر دو سال یکبار از سوی «انجمن جهانی مورین خور» سازماندهی می‌شود.

افسانه ای جالب

درباره این ساز داستانی قدیمی نقل می‌شود. می‌گویند چوپانی به نام نامجیل کوکو این ساز را به عنوان هدیه‌ای از یک اسب پرنده دریافت کرد.
این اسب جادویی هر شب چوپان را بر پشت خود سوار می‌کرد و او را برای دیدار معشوقه‌اش به پرواز درمی‌آورد. اما زنی حسود، از روی بدخواهی، بال‌های اسب را برید. اسب ناتوان از پرواز، از آسمان سقوط کرد و جان سپرد.
چوپان غمگین، از پوست و موی دم اسب، یک کمانچه ساخت و با آن آهنگ‌های غم‌انگیزی برای یادبود اسب وفادارش می‌نواخت.

این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه وی اس تی چیست؟.

مقاله بیوگرافی پرویز منصوری از پیشگامان توسعه آموزش نوین موسیقی علمی حاوی اطلاعات جامعی است.

در صورت علاقه‌مندی، مطلب گیتار Slite چیست ؟ را از دست ندهید.

اطلاعات جامع‌تری در مورد این موضوع را در تاریخچه ساز ملودیکا پیدا کنید.