همیشه درباره فواید بسیار زیاد موسیقی برای بدن و ذهن صحبت میشود. یک دلیل اصلی این تأثیر، آزاد شدن مادهای به نام دوپامین در مغز هنگام شنیدن موسیقی است. در این نوشته از وبلاگ آموزشگاه موسیقی الهام، بیشتر در این مورد بخوانید.
موسیقی و تاثیر آن بر ترشح دوپامین در مغز
موسیقی به شکلهای گوناگونی روی ذهن و جسم ما اثر میگذارد. وقتی به آهنگ گوش میدهید، ممکن است پاها یا دستهایتان ناخودآگاه هماهنگ با ضربآهنگ شروع به تکان خوردن کنند. حتی گاهی گردن، سر و شانههایتان نیز همراه با ریتم حرکت میکنند. همانطور که موسیقی بدن شما را به جنبش وا میدارد، بر کارکرد مغزتان نیز تأثیر میگذارد.
موسیقی از نظر شیمیایی بر ترشح هورمونهای مغز اثر میگذارد. گوش دادن به موسیقی باعث افزایش سطح هورمون «دوپامین» در سلولهای عصبی میشود.
برای یادگیری پیشرفته، به ویژگی های پیش درآمد در موسیقی سنتی چیست؟ مراجعه کنید.
دوپامین یک پیامرسان شیمیایی مهم در مغز است که وظایف زیادی بر عهده دارد. این هورمون در بخشهای مربوط به پاداش، ایجاد انگیزه، حافظه، تمرکز و حتی کنترل حرکات بدن نقش ایفا میکند.
وقتی مقدار دوپامین در بدن بالا میرود، با ایجاد حس لذت و پاداش، شما را به تکرار یک رفتار خاص تشویق میکند. در مقابل، پایین بودن سطح دوپامین باعث کمشدن انگیزه و اشتیاق میشود. معمولاً سطح دوپامین توسط دستگاه عصبی تنظیم میشود، اما میتوان کارهایی انجام داد تا به طور طبیعی میزان آن را افزایش داد.
در صورت علاقهمندی، مطلب قمرالملوک وزیری، ام کلثوم ایران را از دست ندهید.
دوپامین چیست؟
دوپامین (Dopamine) یک ماده شیمیایی طبیعی در بدن است که از دسته کاتکولامینها و فنتیلامینها به شمار میرود. این ماده برای کارکرد درست بدن و مغز بسیار مهم است. دوپامین در مغز و کلیهها از مواد اولیهاش ساخته میشود و تقریباً در بیشتر گیاهان و جانوران نیز تولید میشود.
در مغز، دوپامین به عنوان یک پیامرسان عصبی عمل میکند و در جریان خون نقش یک هورمون را ایفا مینماید. این ماده عمدتاً در کیسههای کوچک موجود در سلولهای عصبی تولیدکننده دوپامین و نیز در غدد آدرنال ذخیره میگردد.
در مغز، مسیرهای عصبی گوناگونی وجود دارند که دوپامین را جابهجا میکنند و به آنها مسیرهای دوپامینی میگویند. دوپامین بیشترین تأثیر را در ایجاد احساس لذت و پاداش دارد. هنگامی که میزان دوپامین در بخشهای خاصی از مغز که به «مرکز پاداش» معروف هستند افزایش مییابد، فرد احساس شادی و سرخوشی میکند. به همین دلیل است که داروهای افزایشدهنده دوپامین، اغلب مورد سوءمصرف قرار میگیرند.
کنترل دستگاه حرکتی
دوپامین در تنظیم حرکات بدن نیز نقش مهمی دارد. اگر سلولهای عصبی تولیدکننده دوپامین آسیب ببینند، نشانههای بیماری پارکینسون ظاهر میشود.
یکی دیگر از وظایف دوپامین در مغز، تنظیم ترشح هورمونهاست. دوپامین با فعال کردن گیرندههای مخصوص خود، ترشح هورمون پرولاکتین را کم میکند و به این شکل بر تولید شیر در بدن تأثیر میگذارد.
اگر سوالاتی دارید، مقاله رهبر ارکستر، پدر بیان موسیقی به شما کمک خواهد کرد.
پژوهشهای جدید نشان میدهد گوش دادن به موسیقی حال روحی افراد را بهبود میبخشد و این احساس خوب به هماهنگی بیشتر بین مغز و دیگر اندامهای بدن کمک میکند.
این گروه پژوهشی در دانشگاه مکگیل دریافتند که موسیقی بر تمام جنبههای روحی و جسمی انسان اثرگذار است و در بسیاری مواقع، مانند برخی مواد شیمیایی، با تحریک مغز باعث افزایش احساس شادی در افراد میشود.
موسیقی تاثیرات شیمیایی گوناگونی در بدن دارد
بر اساس این یافتههای علمی، پژوهشگران با بررسی اثرات موسیقی متوجه شدند که موسیقی واکنشهای شیمیایی مختلفی در بدن ایجاد میکند و با تأثیرگذاری بر اعصاب کلیدی، به تنظیم و متعادل کردن هورمونهای مرتبط با احساس شادی در مغز کمک مینماید.
شایان ذکر است که این هورمون در مواقع مصرف مواد مخدر و محرک نیز در بدن ترشح میشود؛ اما نکتۀ قابل توجه این است که ثابت شده موسیقی، برخلاف مواد مخدر که عوارض جانبی زیانباری دارند، هیچ آسیبی برای انسان به همراه ندارد.
حتی تحقیقات نشان داده که موسیقی اثرات عمیقی در هماهنگسازی کارکردهای بدن از جمله ضربان قلب، تنفس و فعالیتهای ذهنی بر جای میگذارد و همۀ این هماهنگیها در نهایت به سلامت بیشتر افراد منجر میشود.
در یک آزمایش انجامشده در سال ۲۰۱۱، محققان دانشگاه مکگیل بخشهایی از موسیقی را برای شرکتکنندگان پخش کردند که آنها قبلاً به دلیل قدرت بالای ایجاد لذت و هیجان، انتخاب کرده بودند.
سپس با کمک اسکنهای PET و fMRI، تصاویری از مغز افراد گرفته شد. مغز آنها به خوبی با ریتم موسیقی همگام شده بود: با نزدیک شدن هر قطعه موسیقی به اوج خود، ترشح مادۀ دوپامین در ناحیۀ هستۀ دمدار مغز آنها نیز افزایش مییافت. این بخش از مغز با احساس اشتیاق و انگیختگی در ارتباط است.
ترشح هورمون اوکسیتوسین
موسیقی علاوه بر افزایش دوپامین، باعث ترشح بیشتر هورمون «اوکسیتوسین» در مغز میشود. این هورمون به نام هورمون محبت و اعتماد معروف است.
بررسیها و شواهد علمی حاکی از آن است که علاقهمندان به موسیقی، معمولاً روحیهی بخشندهتری دارند و راحتتر از افرادی که به موسیقی علاقهای نشان نمیدهند، به دیگران اعتماد میکنند. همچنین موسیقی میتواند به ما کمک کند در موقعیتهای پرفشار، عملکرد بهتری داشته باشیم.