آشنایی کامل با ساز ویولن
ویولن یک ساز موسیقی زیبا و گوشنواز است که از دو قسمت اصلی تشکیل شده. یادگیری نواختن آن نیازمند تمرین و حوصله است، زیرا تا حدی چالشبرانگیز محسوب میشود. اگر دوست دارید این ساز را به طور کامل بشناسید، پیشنهاد میکنیم مطالعه این متن را ادامه دهید.
ویولن یکی از سازهای زهی و بسیار محبوب در موسیقی کلاسیک و دیگر سبکهاست. این ساز معمولاً چهار سیم دارد و با کشیدن آرشه بر روی سیمها یا با زخمه زدن، صدا تولید میکند.
بدنه ویولن از چوب ساخته میشود و قسمتهای اصلی آن شامل جعبه طنینی، دسته، گوشیها و خرک است. نوازنده ویولن را روی شانه چپ قرار میدهد و با دست چپ انگشتگذاری میکند و با دست راست آرشه را هدایت مینماید.
کوک سیمهای ویولن به ترتیب از زیر به بم عبارت است از: می (سیم اول)، لا (سیم دوم)، ر (سیم سوم) و سل (سیم چهارم). این ساز دامنه صوتی گستردهای دارد و توانایی اجرای نتهای بسیار متنوع را داراست.
یادگیری ویولن نیازمند تمرین منظم و پیوسته است. در ابتدا نواختن نتهای ساده و آهنگهای آسان آموزش داده میشود و به تدریج تکنیکهای پیشرفتهتر مانند ویبراتو و پیتزیکاتو به هنرجو اضافه میگردد. این ساز نقش مهمی در ارکسترها، گروههای موسیقی و حتی به صورت تکنوازی ایفا میکند.
توصیه میکنیم حتماً مقاله آشنایی با انواع سازهای بادی را مطالعه کنید.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در آشنایی با ساز دهنی یا هارمونیکا پیدا کنید.
خانواده ویولن
خانواده ویولن از سه ساز اصلی تشکیل شده است: ویولن، ویولا و ویولن سل. این سازها به ترتیب صدای زیر، متوسط و بم تولید میکنند. همه این سازها در قرن هفدهم میلادی در کشور ایتالیا ساخته شدند.
ویولن یک ساز زهی است که با آرشه نواخته میشود. هنگام نواختن، معمولاً روی شانه چپ نوازنده قرار میگیرد و آرشه با دست راست به حرکت درمیآید. سیمهای ویولن از زیر به بم به این صورت کوک میشوند:
می سیم اول، لا سیم دوم، ر سیم سوم، سل سیم چهارم.
به این ترتیب، فاصله بین هر سیم کناری با سیم بعدی، یک فاصله پنجم درست است. ویولن با این محدوده صوتی، توانایی اجرای تمام نیمپردههای موسیقی غربی، فواصل ریزپردهای موسیقی ایرانی و سایر موسیقیهای جهان را دارد.
تاریخچه ویولن
پیشینه ویولن در اروپا به سده نهم میلادی میرسد. بسیاری از کارشناسان فکر میکنند که ویولن در واقع شکل کاملشده و پیشرفتهای از ساز رباب است. رباب سازی بود که پس از ورود به اروپا، تغییراتی در آن ایجاد شد و با نام ربک شناخته شد.
عدهای دیگر نیز ریشه ویولن را به امپراتوریهای هند باستان، حدود پنج هزار سال پیش از میلاد، نسبت میدهند. برخی نیز خاستگاه آن را در آفریقا یا سرزمینهای عربی میدانند.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره ماجرای نی نوازی که از ملکه انگلیس گردنبند گرفت بیابید.
نسخههای نخستین این ساز، سوراخهایی روی بدنه خود داشتند. اما به مرور این سوراخها حذف شدند و سازی با سه سیم پدید آمد که نقطه آغاز تحول ویولن به شکل امروزی در سالهای بعد بود. از سده یازدهم میلادی به بعد، میتوان نمونههای تکاملیافتهتری از ویولن را در اروپا مشاهده کرد.
در صورت علاقهمندی، مطلب تاریخچه آموزش موسیقی کودک در جهان را از دست ندهید.
اولین سازندگان ویولن
از نخستین کسانی که ویولن ساخت، مردی ایتالیایی به نام گاسپارو برتولونی بود که برخی او را مخترع این ساز میدانند. یکی از شاگردان نامدار او، آندره آماتی، بعدها استادی بزرگ به نام آنتونیو استرادیواری را پرورش داد که اکنون در سراسر جهان به عنوان بهترین سازنده ویولن شناخته میشود.
ویولن در زمان پادشاهی ناصرالدینشاه قاجار به تدریج جای کمانچه را در موسیقی ایرانی گرفت. با آمدن این ساز، بسیاری از کمانچهنوازان سرشناس آن دوره مانند حسین خان اسماعیلزاده، علیاصغر بهاری و حسین یاحقی به یادگیری ویولن روی آوردند.
این نوازندگان، شیوه و فنون کمانچهنوازی خود را به ویولن منتقل کردند. در نتیجه، به جز استاد ابوالحسن صبا و شاگردان مدرسه عالی موسیقی که ویولن را به شیوه اصلی و کلاسیک آن مینواختند، بیشتر ویولنیستهای ایرانی از روش و سبک کمانچهنوازان پیروی میکردند. سبک استاد صبا توسط شاگردانش ادامه یافت و آنان با ایجاد تغییراتی، ویولن را تا حدی از تکنیکهای کمانچهنوازی جدا کردند. به همین دلیل بود که بسیاری از نوازندگان آن زمان، هر دو ساز را مینواختند و در هر دو مهارت داشتند.
بیش از سیصد سال از ساخت نخستین ویولن به دست گاسپارو برتولونی میگذرد. در این مدت، با وجود پیشرفتهای فراوان در دانش فیزیک و شیمی، نه تنها نتوانستهاند تغییر محسوسی در ساختار ویولن ایجاد کنند، بلکه هنوز هم رازهای سازندگان قدیمی این ساز به طور کامل درک نشده است.
اندازههای زیر مربوط به یک ویولن ساخته استرادیواری است که با استانداردهای ویولن امروزی هماهنگ است:
برای یادگیری پیشرفته، به آشنایی با متد آموزش ویولن به سبک سوزوکی مراجعه کنید.
طول صفحه پشتی: ۳۵۵ میلیمتر
پهنای انحناهای بالایی: ۱۶۸ میلیمتر
پهنای انحناهای میانی: ۱۱۳ میلیمتر
پهنای انحناهای پایینی: ۲۱۹ میلیمتر
طول دسته: ۱۳۰ میلیمتر
طول تخته انگشتگذاری: ۲۷۰ میلیمتر
ارتفاع خرک: ۴۱ میلیمتر
ویولن یکی از سازهای زهی و بسیار محبوب در موسیقی کلاسیک و دیگر سبکهاست. این ساز معمولاً چهار سیم دارد و با کشیدن آرشه بر روی سیمها یا با زخمه زدن، صدا تولید میکند.
در صورت علاقهمندی، مطلب ساز های بادی به چه ساز هایی گفته میشود؟ را از دست ندهید.
بدنه ویولن از چوب ساخته میشود و قسمتهای اصلی آن شامل جعبه طنینی، دسته، گوشیها و سیمگیر است. نوازنده ویولن را روی شانه چپ قرار میدهد و با دست چپ انگشتگذاری میکند و با دست راست آرشه را هدایت میکند.
این ساز دامنه صوتی گستردهای دارد و میتواند ملودیهای شاد، غمگین و پراحساس را به زیبایی اجرا کند. یادگیری ویولن نیاز به تمرین منظم و صبوری دارد، زیرا تسلط بر کوک دقیق و تکنیکهای مختلف آن زمانبر است.
ویولن نقش مهمی در ارکستر سمفونیک دارد و اغلب به عنوان ساز اصلی ملودیها استفاده میشود. همچنین در موسیقی محلی، جاز و حتی پاپ نیز کاربرد دارد.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله نت سفید و نت سیاه چیست؟ مراجعه کنید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه نادر گلچین، خواننده ای که استاد خاصی نداشت .
قطعات تشکیل دهنده ویولون
سیمهای ویولون، خرک که در بخش جلویی ساز قرار دارد، و گریف که صفحهای تیرهرنگ در قسمت بالایی دستهی ساز است، سه بخش اصلی و مهم در ویولون به شمار میروند.
برای مطالعه بیشتر، به مرصع خوانی چیست ؟ سری سر بزنید.
قسمتهای ساز ویولن عبارتاند از:
آرشه:
کمان، یک وسیله موسیقی سنتی است که از یک چوب انعطافپذیر ساخته میشود. در طول این چوب، دستهای از موهای دم اسب کشیده و محکم شده است. این موها به دو انتهای چوب وصل میباشند تا بتوان با کشیدن آنها بر روی سیمهای ساز، صدا تولید کرد.
تنه:
جعبهای که از بالا توسط صفحه رویی، از پایین توسط صفحه زیرین و از اطراف توسط دیوارههای کناری در بر گرفته شده است. بر روی صفحه رویی، سیمها، تکیهگاه چوبی سیمها از جنس آبنوس، خرک، قطعهای برای نگهداری سیمها و دو سوراخ قرینه به شکل حرف f قرار دارند.
دسته یا گردن:
در ساز ویولن، بخشی که نوازنده انگشتهایش را روی آن قرار میدهد، یک قطعه چوب تیرهرنگ و صاف به نام دسته است. این قسمت در امتداد سیمها قرار گرفته و نوازنده میتواند در تمام طول آن، انگشت گذاری کند. در انتهای این دسته، یک جعبه کوچک وجود دارد که سیمهای ساز به دور گوشیهای داخل آن پیچیده میشوند و با چرخاندن این گوشیها، ساز کوک میشود.
خرک:
خرک ویولن در میان سیمها و صفحه رویی ساز جای دارد و فشار سیمها باعث میشود تا آن به صورت عمودی سر جایش بماند. کار اصلی خرک این است که لرزش و ارتعاش سیمها را به صفحه رویی و سپس به بدنه ویولن برساند. همچنین در درون بدنه ساز، یک میله چوبی نازک تقریباً درست زیر محل خرک کار گذاشته شده که کمی بلندتر از دیوارههای کناری است. این میله کمک میکند تا انحنای صفحه رویی و صفحه زیرین ویولن حفظ شود.
گریف:
این قطعه از چوب آبنوس ساخته شده و در امتداد دستهٔ ویولن چسبانده میشود و تا نیمههای بدنهٔ ساز ادامه پیدا میکند. گریف محلی است که نوازنده با فشار انگشت خود سیم را روی آن میفشارد. با این کار طول بخش مرتعش سیم کوتاهتر شده و نتهای گوناگون تولید میشوند.
سیم گیر:
این قطعه از چوب آبنوس ساخته شده و از بخشی به نام خرک شروع میشود و تا انتهای بدنه ویولن ادامه دارد. یک رشته سیم که از جنس روده یا مواد مصنوعی است، آن را به گیرهای کوچک در پایین بدنه ساز وصل میکند.
سیمها:
سیمهای ویولن از یک جعبه کوچک روی ساز شروع میشوند. آنها در امتداد چوب آبنوس که تکیهگاه سیمهاست کشیده میشوند، از روی خرک میگذرند و در انتها به سیمگیر متصل میشوند. در گذشته، سیمهای ویولن از روده گوسفند (که به آن زه میگویند) ساخته میشد. امروزه برای سیمهای بمتر، یک رشته فلزی نازک دور روده پیچیده میشود و برای سیمهای زیرتر فقط از سیم فلزی خالص استفاده میکنند.
انواع سیم ویولن
سیمهای ویولن به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: سیمهای زه و سیمهای مرکب مصنوعی.
الف: سیمهای زه
سیم زه از رشتههای بلند و پاکشده تهیه میشود که به خوبی شسته و صیقل داده شده و هیچ ناخالصی روی سطح آن باقی نمانده است. این رشتهها با مهارت خاصی تحت کشش زیاد و با دقت بسیار در ضخامتهای مشخص به هم تابیده و به صورت دستساز تولید میشوند.
سیمهای زه با میزان کششهای مختلف نیز وجود دارند. این سیمها کیفیت صدایی و قابلیت اجرایی منحصر به فرد و قابل تحسینی دارند و با وجود گسترش سیمهای مدرن (مرکب مصنوعی و تمام فلزی)، هنوز هم طرفداران خود را حفظ کردهاند و در بین نوازندگان حرفهای محبوبیت دارند.
اگر به نواختن سازهای خانواده ویولن علاقهمند هستید، شما را دعوت میکنیم تا تحت نظر برترین اساتید ویولن و در بهترین آموزشگاه موسیقی شرق تهران، یادگیری ویولن را شروع کنید و از مسیر شیرین آموختن لذت ببرید.