آیا تا به حال هنگام صحبت یا اجرا در جمع، احساس ترس یا نگرانی کردهاید؟ این حس فقط مختص شما نیست و بسیاری از افراد آن را تجربه میکنند. به این حالت، ترس از صحنه یا اضطراب اجرا گفته میشود. در ادامه این نوشته از وبلاگ یافتو، بیشتر با این نوع ترس، نشانههای آن و راههای غلبه بر آن آشنا خواهید شد.
در صورت علاقهمندی، مطلب بهترین آموزشگاه آموزش تنبک را از دست ندهید.
ترس از اجرا
اضطراب اجرا یا همان ترس از صحنه، نوعی نگرانی و دلهره پایدار است که وقتی فرد مجبور است در مقابل دیگران – چه به صورت زنده و چه در یک فیلم – اجرا داشته باشد، به سراغش میآید.
ترس، در اصل یک واکنش طبیعی بدن برای محافظت از ما در برابر خطرات است. اما بعضی از ترسها ریشه در فرهنگ و جامعه دارند و ترس از اجرا هم از این دسته است. اجرا کردن برای کسانی که آنها را نمیشناسیم، معمولاً اضطراب بسیار بیشتری نسبت به اجرا برای افراد آشنا ایجاد میکند.
گاهی ممکن است فرد از خودِ اجرا ترسی نداشته باشد، اما صرف این که نمیداند مخاطبانش چه کسانی هستند، باعث نگرانی او میشود. به این حالت که مدتی قبل از اجرا، فشار عصبی بر هنرمند، سخنران یا بازیگر وارد میشود، «ترس از رفتن روی صحنه» میگویند.
این ترس گاهی آن قدر شدید است که باعث قطع ارتباط بین نوازنده و شنوندگان میشود و حتی ممکن است به کنسل شدن اجرا بینجامد.
بررسی پژوهشهای انجامشده نشان میدهد حدود ۵۰ درصد از نوازندگان حرفهای و ۷۰ درصد از دانشجویان موسیقی، چنین ترسهایی را تجربه میکنند. به طور کلی، نوازندگان سه تا چهار برابر بیشتر از افراد عادی در معرض این نوع اضطراب قرار دارند. این ترس ممکن است قبل از اجرا یا در طول آن پدیدار شود.
در برخی موارد، ترس از صحنه بخشی از یک مشکل بزرگتر به نام اختلال اضطراب اجتماعی است. با این حال، بسیاری از افراد فقط در موقعیتهای اجرا دچار این اضطراب میشوند، بدون آن که مشکل خاص دیگری داشته باشند. در اغلب موارد، این ترس مدتی طولانی قبل از زمان اجرا شروع میشود.
نشانه های ترس از اجرا
وقتی کسی از اجرا در برابر دیگران میترسد یا مضطرب میشود، علائمی در بدنش ظاهر میشود. این علائم میتوانند شامل موارد زیر باشند: لکنت زبان، تپش سریع قلب، لرزش دست یا پا، عرق کردن کف دست، پرش عضلات صورت، خشکی دهان و احساس گیجی.
این ترس و نگرانی میتواند دلایل جسمی و روانی مختلفی داشته باشد. به زبان ساده، وقتی استرس و نگرانی برای اجرا در جمع پیش میآید، به آن “اضطراب عملکرد” میگویند. وقتی یک نوازنده در برابر شنوندگان احساس تردید و کمبود اعتماد به نفس کند، بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس واکنش نشان میدهد و باعث ترشح بیشتر هورمونهای آدرنالین و نورآدرنالین از غدد فوق کلیوی میشود.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره آشنایی با اصطلاح تحول مقام به دستگاه بیابید.
این هورمونها هم اثرات مثبت دارند و هم اثرات منفی. علائمی مثل لرزش زانوها، افزایش ضربان قلب، عرق کردن، مشکل در تنفس، لکنت زبان و احساس ترس، از اثرات منفی این هورمونها هستند.
اما از طرف دیگر، اگر این ترس و هیجان به اندازه باشد که توانایی فرد را از بین نبرد، میتواند مانند یک نیرو و محرک مفید عمل کند که اجرا را ممکن میسازد.
نخستین نشانههای این ترس، مدتها قبل از زمان اجرا، در رفتارهایی مانند عصبانیت، زودرنجی و گوشهگیری خود را نشان میدهد و روابط فرد با دیگران به شدت تحت تأثیر قرار میگیرد.
احساسات درونی یک نوازنده وقتی این ترس بر او غلبه میکند، بسیار متغیر است. از یک سو، با تحت تأثیر قرار دادن احساسات شنوندگان و شاد کردن آنها، احساس غرور و شکوه میکند و از سوی دیگر، نگران است که نتواند انتظارات خود و دیگران را برآورده کند.
به طور کلی نشانههای اضطراب از صحنه را میتوان در سه گروه زیر قرار داد:
۱- قطع ارتباط در بخشی از شبکه اعصاب
۲- واکنشهای جسمی که ریشه در فشارهای روانی دارند
۳- بیتوجهی به کیستی خود و احساس جدا شدن از وجود خویش (Depersonalisation)
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آشنایی با فواصل موسیقی ایرانی.
برای گسترش دانش خود، به مقاله تاریخچه سرود ملی ایران سر بزنید.
درمان
پذیرفتن خودتان به همان شکلی که هستید و رها کردن نیاز به تأیید دیگران، اولین و مهمترین گام برای مقابله با اضطراب در زمان اجرا و نمایش است. همچنین، گاهی اوقات از داروی پروپرانولول برای کاهش این نوع اضطراب استفاده میشود.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله سه تار الکتریک ،اولین ساز الکتریک ایرانی مراجعه کنید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله پوئم سمفونی «تختی» بیانگر زندگی جهان پهلوان تختی سر بزنید.
بسیاری از نوازندگان برای کنترل این ترس، از داروهای گروه بتابلاکرها استفاده میکنند؛ اما مصرف مداوم و نادرست این داروها یا روی آوردن به الکل، نه تنها ریشه این ترس را از بین نمیبرد، بلکه به مرور زمان به سلامتی نوازنده آسیب زده و تواناییهای فنی و هنری او را نیز کاهش میدهد.