شاید برایتان جالب باشد که بدانید نوع الکتریکی ساز سهتار نیز ساخته شده است. ثبت اختراع سهتار الکتریک به سال ۱۳۸۸ خورشیدی بازمیگردد و این ساز به عنوان نخستین ساز الکترونیکی ایرانی شناخته میشود. در ادامه، بیشتر با این ساز آشنا خواهیم شد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه کلید باس در موسیقی چیست؟.
اگر سوالاتی دارید، مقاله محبوب ترین سازهای سنتی ایرانی کدامند ؟ به شما کمک خواهد کرد.
آشنایی مختصر با ساز سهتار
سهتار یکی از سازهای زهی ایرانی است که با ضربه زدن بر سیمهایش به صدا درمیآید. در ساختمان آن از چوب، فلز و رشتههایی از جنس زه یا نایلون استفاده میشود. محدوده صدایی سهتار نزدیک به سه اکتاو است. معمولاً برای نواختن سهتار از مضراب استفاده نمیکنند، بلکه با ناخن انگشت سبابه آن را مینوازند. این ساز و سازهای مشابه آن مانند تنبور، دوتار و چگور، در مناطق مرکزی آسیا و خاورمیانه رواج دارند.
سه تار الکتریک
همانطور که هر سبک موسیقی، خودش انواع گوناگونی دارد، ساز سهتار هم در مدلهای مختلفی ساخته میشود که هر کدام ویژگیها و زیباییهای منحصربهفرد خود را دارند. سهتار افکت که با نام سهتار الکتریک شناخته میشود، یکی از سازهای ارزشمند ایرانی است که حتی قادر است صداهایی با حالوهوای موسیقی دیگر کشورها نیز تولید کند.
سهتار الکتریک نخستین ساز الکتریکی ایرانی محسوب میشود که علاوه بر ایجاد طیف گستردهای از صداها، بیشترین دامنه و وسعت صوتی را در میان سازهای ایرانی دارد. شایان ذکر است که مراحل آزمایش و تکمیل این ساز نزدیک به یازده سال زمان برده است.
مقاله آشنایی با ساز محبوب هنگ درام منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
مخترع ساز سهتار الکتریک :
سلمان محمدی از هنرمندان ایرانی است که در سال ۱۳۷۶ ایده ساخت سهتار الکتریک را در ذهن پروراند. او کار خود را با خرید یک سهتار ساده و کمهزینه شروع کرد و تلاش کرد با ایجاد تغییراتی در آن، این ساز را به یک سهتار الکتریکی تبدیل کند.
سهتار الکتریک در دستهی سازهای سهتار جای میگیرد و صدای آن به کمک یک تقویتکننده الکتریکی تغییر میکند.
تاریخچه این ساز به هشتم دی ماه سال ۱۳۸۸ بازمیگردد و سلمان محمدی آن را با شماره ثبت اختراع ۵۸ ۵۱۴ به نام خود ثبت کرده است. سهتار الکتریک برای نخستین بار در نمایشگاه سازهای ابداعی ایران توسط استاد محمدرضا شجریان نواخته شد. این ساز در سه مدل مختلف ساخته شده است:
سهتار الکتریک مدل A
سهتار الکتریک مدل B
سهتار الکتریک مدل C
اجزای تشکیلدهنده این ساز شامل قسمتهایی مانند بدنه، پیچ، آبمغناطیس، خرک، سیمها، خروجی صدا، دسته، شیطانک، سردسته، پیچهای کوک، گوشیها و بخشهای دیگر است.
معرفی قسمت های مختلف سه تار الکتریک:
بدنه
به بخش چوبی و اشکمانند ساز گفته میشود که شکل ویژهای دارد و سطح آن صاف است. این قسمت در واقع هسته اصلی ساز محسوب میشود و پیکاپ و خرک روی آن نصب میگردند.
پیکاپ مغناطیسی
یک وسیله سیمپیچی شده با خاصیت آهنربایی است که روی بدنه و در زیر سیمها قرار میگیرد. هنگامی که سیمها در اثر نواختن به لرزش درمیآیند، این لرزشها توسط پیکاپ به سیگنال الکتریکی تبدیل میشوند.
خرک
از این قطعه برای نگهداری و مهار سیمهای ساز استفاده میشود.
سیمها
سیمهای این ساز از فولاد نرم ساخته شدهاند که هم مقاومت خوبی دارند و هم صدای مناسبی تولید میکنند. تعداد این سیمها چهار عدد است. سیم آخر علاوه بر جنس فولادی، یک روکش فنری هم دارد.
**خروجی صدا**
روی بدنهٔ ساز یک سوراخ وجود دارد که تا محل پیکاپ ادامه پیدا میکند. سیم مربوط به پیکاپ از داخل این روزنه رد میشود و در انتها به یک فیش وصل میشود. سیم رابطی که آمپلیفایر و ساز را به هم وصل میکند، به همین فیش متصل میشود.
**دسته**
این قسمت، بخش بلند ساز است که فواصل نتهای موسیقی روی آن با پردهها مشخص شدهاند. دسته از دو بخش تشکیل شده: بخش پایینی که به بدنهٔ ساز متصل است و قسمت اصلی محسوب میشود، و بخش بالایی که روی قسمت پایینی قرار میگیرد.
توصیه میشود به مطالعه مقاله با خالق اثر ماندگار مرغ سحر آشنا شوید ادامه دهید.
**شیطانک**
این قطعه در انتهای مسیر سیمها قرار دارد. برای استحکام بیشتر، معمولاً از جنس استخوان ساخته میشود و سطح آن به سمت سر دسته شیب دارد.
**سر دسته**
بعد از شیطانک، قسمت سر دسته شروع میشود که انحنای ملایمی دارد. سیمها در این قسمت به پیچهای کوک (گوشیها) وصل میشوند.
**پیچهای کوک (گوشیها)**
این پیچهای چرخدندهای روی سر دسته نصب شدهاند. هر کدام از آنها به یک سیم متصل است و با چرخاندن آنها میتوان سیم را سفت یا شل کرد تا ساز کوک شود.
**بند ساز**
این بخش جداگانه است و توسط دو گیره به ساز متصل میشود. هنگام نواختن، بند روی شانهٔ نوازنده قرار میگیرد و جنس آن معمولاً از الیاف مصنوعی است.
ویژگیهای سه تار الکتریک
۱ – این ساز با گوشیهای چرخدندهای دقیق کوک میشود و به آسانی از کوک خارج نمیگردد. در حالی که در سهتارهای قدیمی، به دلیل استفاده از گوشیهای چوبی، نگهداری کوک ساز بسیار مشکل بود و همچنین به دلیل قطر بیشتر گوشیها، دقیق کردن کوک کاری دشوار محسوب میشد.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله بیوگرافی یونس دردشتی مراجعه کنید.
۲ – طراحی این ساز به گونهای است که در هر شرایط آبوهوایی صدای مناسبی تولید میکند و این یکی دیگر از ویژگیهای مثبت آن به شمار میرود. اما سهتارهای مدل قدیم، چون از مواد طبیعی و خام ساخته میشدند، بسیار تحت تأثیر تغییرات هوا قرار میگرفتند.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه محبوب ترین ساز ها از نظر کودکان.