برای اینکه گیتار شما صدای زیبا و رسایی داشته باشد، باید در مراقبت از آن کوشا باشید و مانند هر وسیلهٔ ارزشمند دیگری، به قسمتهای مختلف آن توجه کنید. یکی از کارهای ضروری که صاحبان گیتار باید انجام دهند، رگلاژ گیتار است. در ادامهٔ این نوشته در وبلاگ یافتو، بیشتر با رگلاژ گیتار آشنا خواهید شد.
ساز گیتار
گیتار یک ساز موسیقی است که سیم دارد و معمولاً با انگشت یا مضراب نواخته میشود. وقتی سیمهای آن به لرزه درمیآیند، صدا تولید میکنند و به همین دلیل آن را در دستهی سازهای زهی قرار میدهند. گیتار معمولاً شش سیم دارد. این ساز گذشتهی تاریخی پرباری هم از نظر شکل ساخت و هم از نظر روشهای نواختن دارد. همچنین گیتار توانسته است همراه با دگرگونیهای موسیقی غرب، پیشرفتهای بزرگی کند و انواع مختلفی از آن پدید آید. امروزه این ساز جایگاه مهم و ویژهای در موسیقی دنیا پیدا کردهاست.
رگلاژ گیتار
تنظیم گیتار (که در ایران به آن رگلاژ گیتار هم میگویند) یکی از کارهای مهم و ضروری برای مراقبت از این ساز است. این کار سخت نیست و اگر آن را به خوبی یاد بگیرید، قطعاً نواختن گیتار برای شما لذتبخشتر خواهد شد.
سیمهای گیتار عمر مشخصی دارند و معمولاً بعد از مدتی (مثلاً شش ماه) خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهند. در این حالت، نهتنها نواختن سختتر میشود، بلکه ممکن است به فرتهای گیتار هم آسیب بزنند و روی کیفیت صدا هم اثر منفی بگذارند.
با هزینهای کم و انجام تنظیمات دورهای برای گیتار، میتوانید از مشکلاتی مثل ترک خوردن یا ساییده شدن فرتها و همچنین ایجاد صداهای ناهنجار جلوگیری کنید. این کار باعث میشود از سالم بودن سازتان مطمئن شوید و با خیال راحت از نواختن آن لذت ببرید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله آشنایی با مفهوم پاساژ در موسیقی ادامه دهید.
روش رگلاژ گیتار کلاسیک
تنظیم تراسراد (TRUSSROD)
یک گیتار خوب و مناسب باید دستهای کاملاً صاف و بدون خمیدگی داشته باشد. در گیتارهای کلاسیک امروزی، معمولاً یک میله فلزی به نام «تراسراد» داخل دسته کار گذاشته میشود.
تراسراد در واقع میلهای است که پیش از نصب صفحه انگشتگذاری (فرتبورد)، درون دسته گیتار قرار میگیرد. این میله دارای یک پیچ در سر خود است که با چرخاندن آن، میتوان انحنای دسته گیتار را تنظیم کرد و آن را صاف نگه داشت.
تنظیم گیتار کلاسیک به چه معناست؟
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در علینقی وزیری، پدر موسیقی جدید ایران پس از انقلاب مشروطه پیدا کنید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه مهرسا اصغریان مدرس ویولن.
تنظیم گیتار کلاسیک، در واقع همان کوک کردن سیمهای آن است. این کار برای آن انجام میشود که هر سیم، نت درست و دقیقی را تولید کند. وقتی گیتار شما به درستی تنظیم شده باشد، صدایی زیبا و هماهنگ خواهید شنید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله در کلاس سلفژ چه چیزهایی یاد می گیریم؟ سر بزنید.
معمولاً برای گیتار کلاسیک، از روش استانداردی برای کوک استفاده میکنند. در این روش، سیمها از پایین به بالا (از نازکترین به ضخیمترین) به این ترتیب کوک میشوند: می (E)، سی (B)، سل (G)، ر (D)، لا (A)، می (E). این همان تنظیم معمول و رایج است.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً یادگیری موسیقی در سن بالا را بخوانید.
در صورت علاقهمندی، مطلب آشنایی با ساز گلوکن اشپیل، بلز ارکستری را از دست ندهید.
اما گاهی نوازندهها برای خلق صداهای جدید یا نواختن قطعات خاص، روشهای دیگری را هم امتحان میکنند. در این حالت، ممکن است کوک یک یا چند سیم را کمی تغییر دهند تا فضای موسیقایی متفاوتی ایجاد شود.
تنظیم زاویه نک در رگلاژ گیتار کلاسیک
در حالت مطلوب، قطعهی سر دسته گیتار (نک) باید با یک زاویهی بسیار کم روی بدنه نصب شود، به طوری که هیچ فشاری به سیمها وارد نشود. بهتر است نک را کمی به سمت پایین مایل کنید تا قسمت بالایی صفحهی پردهها در امتداد صفحهی اصلی بدنه قرار گیرد. همچنین، نک باید به اندازهای کوتاه باشد که آخرین پرده درست لبهی قبل از سوراخ صدا (نات) قرار بگیرد.
اگر زاویهی نک به درستی تنظیم شده باشد، صفحهی پردهها باید از بالای قطعهی پایینی (بریج) عبور کند.
رگلاژ نات گیتار کلاسیک
بعد از اینکه مشکل میله تراس و زاویهٔ گردن گیتار را برطرف کردید، میتوانید اکشن ساز را در قسمت هدست (نات) تنظیم کنید. برای این کار، هر سیم را بعد از فرت دوم به سمت پایین فشار دهید و سپس اکشن را در فرت اول بررسی کنید.
میتوانید اکشن گیتارتان را با کمک شیارهای روی هدست و با استفاده از یک سوزن نازک، پایین بیاورید. بعد از تنظیم هدست، پیشنهاد میکنیم کمی روغن مخصوص داخل شیارها بریزید. این کار وقتی سیمها کوک هستند، از پایین آمدن بیش از حد هدست جلوگیری میکند.
تنظیم سدل
بلندی سدل گیتار، نقش کلیدی در تنظیم فاصله سیمها از دسته گیتار دارد. فقط بعد از انجام تمام مراحل قبلی، نوبت به کار روی سدل میرسد. برای تنظیم سدل، با استفاده از یک سنباده و یک بلوک ساب، مقداری از مواد آن را میتراشیم تا به اندازه دلخواه برسد. سطح بالایی سدل باید کمی گرد یا شیاردار شود تا سیمهای نازکتر، کمی پایینتر قرار بگیرند. معیار استاندارد برای این فاصله در گیتارها متفاوت است، اما به طور معمول، فاصله ۳/۱۶ اینچی سیمها از فرت دوازدهم، یک اندازهی مناسب و رایج شناخته میشود.
چه زمانی باید گیتار خود را رگلاژ کنیم؟
در ادامه چند نکته کلی و ساده درباره زمان مناسب برای تنظیم کردن گیتار بیان میشود:
– اگر از آخرین باری که گیتارتان را تنظیم کردهاید، بیشتر از یک سال گذشته است.
– اگر تازه یک گیتار خریدهاید و دوست دارید آن را طبق سلیقه و نیاز خودتان تنظیم کنید.
– اگر یک گیتار کارکرده خریدهاید و نمیدانید آخرین بار چه زمانی تنظیم شده است.
– اگر فاصله سیمها از صفحه گیتار زیاد شده و نواختن برایتان سخت شده است.
– اگر بعضی از نتها صدای ناخوشایندی میدهند یا اصلاً صدا ندارند.
– اگر کوک گیتار در قسمتهای مختلف ساز هماهنگ نیست (مثلاً وقتی یک نت معمولی و نت اکتاو آن روی یک سیم، با هم کوک نیستند).
– اگر آسیب واضحی به گیتار وارد شده است.
– اگر هنگام نواختن، لبههای فلزی فرتها یا ناتها دست شما را اذیت میکند.
– اگر گیتارتان کوک را نگه نمیدارد و زود از کوک خارج میشود.
– اگر یکی از سیمها مدام در یک نقطه خاص پاره میشود؛ مثلاً همیشه نزدیک بریج یا نزدیک نات میترکد.