آشنایی با سلفژ و نقش آن در موسیقی، قدم اول و بسیار مهم برای ورود به دنیای هنر موسیقی است. این روش که در خوانندگی جایگاه ویژهای دارد، نیازمند درک درست و دقیقی میباشد. در ادامه این نوشته در وبلاگ یافتو، بیشتر درباره سلفژ و راههای بهبود آن بخوانید.
سلفژ
سُلفِژ یا سرایش، یک روش آموزشی در دنیای موسیقی است که به کمک آن، خواندن صحیح نتها و درک ارتفاع صداها تمرین میشود. در این روش، هر نت موسیقی با یک سیلاب مشخص تلفظ میشود که به آن “سیلاب سلفژ” میگویند. این سیلابهای اصلی هفتتا هستند و به این صورت نامیده میشوند: دو، رِ، می، فا، سُل، لا، سی (یا تی).
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آشنایی با استاد کیوان ساکت.
تعریفهای مختلفی برای سلفژ وجود دارد. به طور کلی، سلفژ یعنی خواندن پشتسرهمِ نتهای موسیقی، طبق قواعدِ مربوط به ارزش زمانیِ نتها و سکوتها. اساس یادگیری سلفژ، این است که بدانیم هر نت چه مدت کشش دارد و همچنین، مدت زمان هر سکوت را هم به خوبی بشناسیم.
به زبان ساده، به مهارتِ خواندن و نوشتن نتهای موسیقی که معمولاً همراه با آموزش مبانی موسیقی ارائه میشود، “سلفژ” گفته میشود.
مقاله تاثیر موسیقی کلاسیک بر فشار خون حاوی اطلاعات جامعی است.
مقاله مصاحبه کیمیانیوز با فرهاد بادپا مدرس و موزیسین منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
توصیه میکنیم حتماً مقاله زندگی شخصی استاد محمدرضا شجریان را مطالعه کنید.
تقویت مهارت شنیداری
سلفژ یکی از درسهای اصلی و همیشگی در مراکز آموزشی موسیقی مانند هنرستانها، دانشگاهها و کنسرواتوارها در سراسر جهان است. همه نوازندگان، خوانندگان، آهنگسازان، تنظیمکنندگان و رهبران ارکستر و به طور کلی تمام کسانی که در زمینه موسیقی فعالیت میکنند، باید به این درس مسلط باشند.
علاوه بر این، سلفژ قدرت گوش و درک شنیداری هنرجو را به حدی تقویت میکند که بتواند هر قطعهای را که به صورت نت میبیند، حتی بدون آنکه قبلاً آن را شنیده یا با سازی اجرا کرده باشد، به درستی با صدای خود بخواند. همچنین میتواند برعکس این عمل کند؛ یعنی هر آهنگی را که میشنود، به شکل نت روی کاغذ بنویسد.
سلفژ با تقویت مهارت شنیداری، به هر موزیسینی ـ چه خواننده و چه نوازنده ـ این توانایی را میدهد که بتواند تغییرات فرکانس صداها، تکرارها و فاصلههای بین نتها را که اساس یک ملودی است، تشخیص دهد. این مهارت به درک بهتری از چگونگی تشکیل آکوردها و ساختار کلی یک قطعه موسیقی منجر میشود.
در سطوح پیشرفتهتر، یک آهنگساز با تسلط بر سلفژ میتواند تنظیمات دقیقتر و بهتری برای ملودیهای خود انجام دهد. در نتیجه میتوان گفت که یادگیری سلفژ نه تنها توانایی خواندن، بلکه دانش و مهارت موسیقی را در تمام جنبهها و زمینههای آن ارتقا میدهد.
دانش سلفژ به منظور جلوگیری از فالش شدن ملودی ها
سلفژ، یک روش اساسی و مهم برای درک اصول اولیه موسیقی است. اگر خوانندهای سلفژ بلد باشد، هنگام خواندن ملودیها نتها را اشتباه نمیخواند. همچنین وقتی نوازندگان در حال نواختن گام یا آکورد هستند، او به راحتی میتواند نت درست را تشخیص دهد و با حفظ ریتم، درست و هماهنگ بخواند.
سلفژ یکی از پایهایترین بخشهای دانش موسیقی است که حتی در کلاسهای موسیقی کودک نیز به بچهها آموزش داده میشود.
روشهای تقویت سلفژ
در آموزشهای موسیقی، از راههای گوناگونی برای بهتر شدن سلفژ هنرجویان استفاده میشود. در ادامه، سه روش کاربردی را با هم مرور میکنیم.
۱- تقویت ریتمخوانی
برای قویتر کردن ریتم در خواندن، میتوانید روی این موارد کار کنید:
* با تمرین بیشتر، تسلط خود را روی کشش نتها و مدت زمانشان افزایش دهید. باید بدانید هر نت در هر میزان چند ضرب طول میکشد.
* انواع کسرهای میزان را به خوبی بشناسید. این کسرها به دو دسته ساده و ترکیبی تقسیم میشوند و معمولاً در قالبهای دوضربی، سهضربی و چهارضربی دیده میشوند.
* برای اینکه بتوانید نتها را در کلیدهای مختلف به خوبی تشخیص دهید و همزمان با دیدن نت، صدای آن را در ذهن خود بشنوید، روی خواندن نتها در هر دو کلید سل و فا تمرین کنید.
در صورت علاقهمندی، مطلب استاد حسین تهرانی، پدر معاصر ساز تنبک را از دست ندهید.
برای انجام این تمرینها، استفاده از مترونوم میتواند کمک زیادی به شما بکند.
۲ – خواندن فواصل نتها یا تلفظ نتهای یک گام در فواصل اجرای تکراریِ یک نت پایه روی ساز
برای شروع این تمرین، ابتدا یک گام مشخص انتخاب میکنیم که معمولاً گام دو ماژور گزینه خوبی است. سپس همه نُتهای این گام، یعنی «دو، ر، می، فا، سل، لا، سی» را پشت سر هم با ساز مینوازیم و بعد سعی میکنیم با صدای خودمان دقیقاً همان نُتها را تکرار کنیم.
در مرحله بعد، یک نُت را با ساز مینوازیم و خوب گوش میدهیم. سپس بدون اینکه آن نُت را بنوازیم، نُت بعدی را با صدا میخوانیم و بعد با نواختنش روی ساز، درست یا نادرست بودن آن را بررسی میکنیم.
وقتی در این مرحله مهارت پیدا کردید، تمرین را کمی پیشرفتهتر میکنیم: یک نُت پایه انتخاب کرده و آن را با ساز مینوازیم. سپس تمام نُتهای گام را به ترتیب و با فاصلههایی نسبت به آن نُت پایه، با صدا میخوانیم و درستی هر کدام را با نواختنش روی ساز چک میکنیم.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه ماجرای آهنگ یکشنبه غم انگیز چیست؟.
۳ – درک و حس صداها و آکوردهای مختلف بر مبنای فرکانس
در هر کدام از آکوردهای ماژور، مینور، کاسته و افزوده، باید هر نت را آنقدر بنوازیم و گوش دهیم تا صدای آن نت در قالب آن آکورد، برای گوشمان کاملاً آشنا و قابل تشخیص شود.