هر سازی هواداران خودش را دارد، ولی برخی از آنها در میان مردم و نوازندگان از محبوبیت بیشتری برخوردار شدهاند. اگر دوست دارید بدانید پرطرفدارترین سازهای سنتی ایران کداماند، ادامه این نوشته در وبلاگ یافتو را دنبال کنید.
محبوب ترین سازهای سنتی ایرانی کدامند ؟
برای پاسخ به این پرسش، ابتدا لازم است کمی با دستهبندی سازهای ایرانی آشنا شویم. سازهای سنتی ایران به طور کلی به سه گروه اصلی تقسیم میشوند: سازهای زهی (سازهایی که با زخمه زدن یا کشیدن آرشه صدا میدهند)، سازهای بادی (سازهایی که با دمیدن نواخته میشوند) و سازهای ضربی (سازهایی که با کوبیدن به صدا درمیآیند).
برای گسترش دانش خود، به مقاله آشنایی با دستگاه راستپنجگاه سر بزنید.
اگر بخواهیم به صورت کلی و بدون در نظر گرفتن سلیقه یا موقعیت خاص افراد صحبت کنیم، پرطرفدارترین سازهای سنتی ایرانی معمولاً تار، سهتار، سنتور، نی، قانون، تنبک و دف هستند. این سازها به دلایل گوناگونی از محبوبیت بیشتری در بین مردم برخوردارند.
سنتور
سنتور از سازهای بسیار معروف و اصیل موسیقی ایران است. شواهد تاریخی مانند نقاشیها و حکاکیهای بهجامانده از تمدنهای آشور و بابل (حدود ۶۶۹ پیش از میلاد) نشان میدهد که سازهایی به شکل ذوزنقه، شبیه به سنتور، با طناب یا ریسمانی به گردن آویزان میشد و با مضراب نواخته میشده است. از همین رو، احتمال دارد ایرانیان حتی پیش از اسلام با این ساز آشنا بوده و آن را با نام “کونار” میشناختهاند.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه ماجرای نی نوازی که از ملکه انگلیس گردنبند گرفت.
در هر صورت، سنتور یکی از سازهای اصلی ایرانی است که در یک جعبهی ذوزنقهای شکل جای دارد و روی آن دو ردیف خرک قرار گرفته است. گفته میشود شکل این ساز از کشتی الهام گرفته، سیمهایش یادآور تور ماهیگیری است و صدایش نیز شبیه به صدای برخورد امواج دریا با صخرههاست. برخی نیز معتقدند که نخستین بار ابونصر فارابی بود که این ساز را اختراع و معرفی کرد.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله آرشه یا کمانه چیست؟ مراجعه کنید.
ساز قانون
قانون سازی است که از نظر ظاهری به سنتور شباهت دارد، با این تفاوت که شکل سنتور به ذوزنقه نزدیک است و چهار ضلع دارد، در حالی که قانون بیشتر شبیه مثلث است و سه گوشه دارد. این ساز در دستهی سازهای زهی جای میگیرد.
مانند سنتور، قانون هم یک جعبهی چوبی به عنوان بدنه دارد. تفاوت دیگر این دو ساز در نحوهی نواختن آنهاست؛ سنتور معمولاً با ضربهی مضراب به صدا درمیآید، اما قانون با نواختن انگشت سبابه نواخته میشود. قانون از قدیمیترین و اصیلترین سازهای موسیقی ایرانی به شمار میرود و بخشهای مهمی از فرهنگ موسیقی ایران را نمایندگی میکند.
تنبک
تنبک از سازهای اصلی و قدیمی کوبهای ایران به شمار میآید که تاریخچه آن به دوران بسیار کهن، حتی پیش از ظهور اسلام، بازمیگردد. روایت شده است که انسانهای اولیه برای ایجاد صدا، تنه درختان را خالی میکردند و روی آن را با پوست جانورانی مانند آهو یا گوسفند میپوشاندند. این کار به مرور باعث پدید آمدن سازهای ضربهای مانند طبل و تنبک شد.
از دیدگاه طبقهبندی سازها، تنبک نوعی طبل محسوب میشود که به آن طبل جامشکل هم گفته میشود. این ساز در چند دهه گذشته پیشرفت قابل توجهی کرده و حتی به صورت تکنوازی و مستقل نیز به کار رفته است.
برای گسترش دانش خود، به مقاله آرمونیکا یا هارمونیکای شیشه ای ، ساز بدنام و کشنده! سر بزنید.
نی
نی یکی از سازهای بسیار قدیمی است که تاریخچه آن به قدمت تمدن انسان بازمیگردد. این ساز در دسته سازهای بادی جای دارد و نوازنده با دمیدن هوا در آن و گرفتن یا رها کردن سوراخهای روی نی، صدایی زیبا و گیرا از آن ایجاد میکند.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه بیو گرافی امین بانی.
توصیه میکنیم این مطلب نخستین خواننده مرد در رادیو ملی ایران که بود؟ را حتماً بخوانید.
در شعر و ادبیات فارسی، نوازنده نی همیشه جایگاه ویژهای نزد شاعران کهن ایران زمین داشته است. این ساز از گیاهی به نام نی ساخته میشود که با توجه به آبوهوا و نوع خاک مناطق گوناگون جهان، انواع مختلفی پیدا میکند.
تار
تار از سازهای کهن و اصیل ایرانی است که با زخمه نواخته میشود. این ساز نه تنها در ایران، بلکه در برخی کشورهای همسایه مانند تاجیکستان، ارمنستان، گرجستان و مناطق قفقاز نیز رواج دارد.
براساس نقوش باقیمانده بر دیوارهای کاخ هشتبهشت اصفهان، به نظر میرسد تار در دوره صفویه پدید آمده است. همچنین دو نقاشی کشفشده در شیراز نشان میدهد که در دوران زندیه نیز این ساز مورد توجه و استفاده بوده است.
بر پایه مدارک موجود، از جمله در کتاب «گامهای گمشده» اثر مرتضی حنانه (استاد موسیقی ایران)، تار به عنوان ساز ملی ایرانیان شناخته شده است. دلیل این امر آن است که تار کاملاً برآمده از ذوق و سلیقه ایرانی است و انحناها و قوسهای بهکاررفته در ساخت آن، در هنرهایی مانند نقاشی و مینیاتور ایران نیز دیده میشود.
سه تار
سهتار در گذشته با سازهایی مانند دوتار و تنبور خویشاوندی داشته، اما امروزه شباهت زیادی به تار پیدا کردهاست. این ساز جایگاه ویژهای در موسیقی اصیل ایرانی دارد و اگرچه اغلب بهصورت تکنوازی نواخته میشود، در اجرای دستگاههای موسیقی ایرانی نیز بسیار پرکاربرد است. هر دستگاه موسیقی کوک خاص خود را برای سهتار میطلبد، اما فاصلهٔ میان سیم اول و دوم آن معمولاً به اندازه یک چهارم یا پنجم پایینرونده ثابت باقی میماند.
در این مقاله آشنایی با متد آموزش ویولن به سبک سوزوکی اطلاعات مفیدی آمده است.
برای یادگیری پیشرفته، به کلاویه در پیانو چیست ؟ مراجعه کنید.
مقاله مرصع خوانی چیست ؟ منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
دف
دف، یک ساز کوبهای و بخشی از موسیقی سنتی ایران است. این ساز از یک قاب چوبی دایرهای تشکیل شده که روی آن پوستی نازک و کشیده شده قرار دارد. نوازنده با ضربه زدن انگشتان دست بر روی پوست، آن را به صدا درمیآورد. دف از نظر شکل شبیه به ساز دایره است، با این تفاوت که اندازهی آن بزرگتر و صدایش نیز کَمرنگتر و بمتر است.
آموزش موسیقی سنتی
اگر به موسیقی ایرانی و سازهای اصیل علاقه دارید، میتوانید در برترین آموزشگاه موسیقی شرق تهران و محله نارمک، در یافتو ثبتنام کنید. در این آموزشگاه زیر نظر بهترین استادان با تجربه، نواختن سازهای سنتی را بیاموزید و از روشهای آموزشی اصولی و مؤثر بهرهمند شوید.