گوشهها در موسیقی ایرانی نقش بسیار مهمی دارند. در نوشتههای قبلی توضیح دادیم که گوشه چیست. هر گوشه نام ویژهای برای خود دارد، اما دلیل انتخاب این نامها برای گوشههای ردیف موسیقی سنتی ایران چه بوده است؟ در ادامه میتوانید پاسخ این پرسش را در وبلاگ یافتو مطالعه کنید.
گوشه در موسیقی سنتی ایران
گوشهها قطعههای موسیقی ثبتشدهای در موسیقی سنتی ایران هستند که استادان این هنر، آنها را در طول سالها جمعآوری کرده و به شاگردان خود آموزش میدهند.
هر دستگاه در موسیقی ایرانی، از چندین گوشه تشکیل شده است. این گوشهها ممکن است توسط استادان گوناگون به شیوههای کمی متفاوت، اما در کل بسیار شبیه به هم، ثبت شده باشند. منبع اصلی گردآوری گوشهها، معمولاً نواختههای موسیقیدانان محلی در مناطق مختلف ایران است.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً تفاوت آواز کلاسیک و آواز پاپ چیست؟ را بخوانید.
برآورد شده که نزدیک به ۳۰۰ گوشه در موسیقی ایرانی وجود دارد و یادگیری کامل آنها نیازمند سالها زمان و تمرین است.
دلیل انتخاب نامهای گوشهها در ردیف موسیقی ایرانی
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره آشنایی کامل با فرم واریاسیون بیابید.
در موسیقی سنتی ایران، مجموعهای از نغمهها و آهنگها وجود دارد که به آن «ردیف» میگویند. این ردیف به بخشهای کوچکتری تقسیم میشود که هر کدام «گوشه» نام دارند. هر گوشه، حال و هوای خاص خود را دارد.
برای گسترش دانش خود، به مقاله آریا شادمهر، مدرس پیانو سر بزنید.
نامهای این گوشهها معمولاً از چند راه اصلی انتخاب شدهاند:
گاهی نام گوشه از منطقه یا شهری گرفته شده که آن آهنگ یا نغمه نخستین بار در آنجا رواج داشته است. مانند گوشه «اصفهان» یا «بوشهری».
در مواردی، نام گوشه نشاندهنده حس و حال آن موسیقی است. مثلاً گوشهای که حالتی غمگین دارد ممکن است «حزین» نامیده شود.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً کاپو یا باره بند گیتار چیست؟ را بخوانید.
برای یادگیری پیشرفته، به چه افرادی از کاپو استفاده میکنند؟ مراجعه کنید.
بعضی گوشهها نام خود را از مقامهای قدیمی موسیقی گرفتهاند که پیشینه بسیار کهنی دارند.
همچنین، نام برخی گوشهها از اشعار یا داستانهای معروف ایرانی الهام گرفته شده است.
در نهایت، برخی نامها نیز بر اساس ویژگیهای فنی و ساختاری آن گوشه در موسیقی انتخاب شدهاند.
این نامگذاریها کمک میکند تا هنرجویان و استادان موسیقی بتوانند به راحتی هر بخش را به خاطر بسپارند و درباره آن گفتگو کنند. همچنین، هر نام مانند یک کلید، فضای کلی آن گوشه موسیقایی را به ذهن میآورد.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در گیتار آویشن چیست؟ پیدا کنید.
علت نامگذاری اسامی گوشه ها
این گوشههای آوازی از منابع مختلفی الهام گرفتهاند:
۱ – از مناطق مختلف ایران زمین: مانند زابل، عراق، خاوران، آذربایجان، بختیاری، گیلان، شوشتر و…
۲ – از نام استادان و هنرمندان موسیقی: مانند محمد صادقخانی و مهدی ضرابی (در آواز بیات ترک)، مرادخانی (در دستگاه ماهور)، نیداوود (در دستگاه همایون)، جوادخانی (نوعی تحریر در گوشه رضوی دستگاه شور)، حسن موسی (در آواز ابوعطا) و…
۳ – توصیفکننده طبیعت و زیباییهای جهان: مانند سپهر، بحر نور، چکاوک، سارنج، نوروز عرب و عجم و…
۴ – بیانکننده احساسات و عواطف درونی: مانند حزین، مویه، راز و نیاز، سوز و گداز، کرشمه، جامهدران و…
۵ – برگرفته از داستانهای ادبی و عاشقانه: مانند خسرو و شیرین، لیلی و مجنون
۶ – الهامگرفته از صداهای محیط اطراف: مانند رنگ شتر، زنگوله، ناقوس، قطار و…