اگر بخواهیم یک نفر را به عنوان مهمترین چهره در موسیقی ایران معرفی کنیم، بدون شک نام علینقی وزیری مطرح میشود. او به خاطر زحمات و آموزشهای گستردهای که ارائه داد، به عنوان پدر موسیقی ایران شناخته میشود. در ادامه این نوشته، بیشتر با این شخصیت برجسته آشنا خواهیم شد.
پدر موسیقی ایران
علینقی وزیری که با نام کلنل وزیری نیز شناخته میشود، یک آهنگساز برجسته ایرانی و از پیشگامان ساخت موسیقی برای ارکستر به سبک ایرانی است. او در نهم مهرماه سال ۱۲۶۵ در تهران متولد شد. وزیری به خاطر تأثیرات عمیقی که بر موسیقی سنتی ایران گذاشت، بسیار مشهور است؛ از جمله ابداع روشی برای نوشتن نتهای موسیقی و تنظیم ردیفهای موسیقی ایرانی.
بدون تردید میتوان علینقی وزیری را پدر موسیقی نوین ایران دانست. او موسیقی را به صورت آکادمیک و علمی فرا گرفت. ساختههای او بیهمتا و ماندگار هستند و شاگردان بسیار نامداری را پرورش داد. او از نخستین کسانی است که به شکل علمی موسیقی را در ایران آموخت. اگر شخصیتهایی مانند او در تاریخ موسیقی ما حضور نداشتند، شاید این هنر سالها پیش از رونق میافتاد و به جای پیشرفت، تنها به تکرار، تقلید و دوری از اصالت تبدیل میشد.
زندگی نامه :
پدر او موسی وزیری، افسر بخش قزاقخانه بود. او از سنین جوانی به هنر روی آورد و به آموزش سازهای تار و ویلن مشغول شد و از شاگردان برجستهی استاد درویش خان به شمار میرفت.
علینقی وزیری از فرزندان بیبی خانم استرآبادی است. مادرش نویسنده بود، اولین مدرسه دخترانه را بنیان گذاشت و از پیشگامان نخستین جنبش حقوق زنان در ایران محسوب میشود. از دیگر خواهر و برادرهای علینقی میتوان به حسنهلی وزیری، مولود وزیری، خدیجه افضل امیری و علیرضا وزیری اشاره کرد.
وزیری به دلیل شغل پدرش، در سالهای نوجوانی به ارتش پیوست و از همین راه با موسیقی نظامی آشنا شد. هرچند او سالها بعد نیز در سمتهای گوناگون نظامی فعالیت کرد و حتی به درجه سرهنگی رسید، اما عشق به موسیقی در نهایت بر علاقهاش به امور نظامی پیروز شد و او بخش عمدهای از زندگی خود را وقف موسیقی کرد.
او در سن سی و یک سالگی، به مدت پنج سال در شهرهای پاریس و برلین به آموختن و کسب تجربه در دانش رایج موسیقی غربی پرداخت.
بازگشت به ایران
علینقی وزیری در سال ۱۳۰۲ پس از بازگشت به ایران، مدرسهای عالی برای آموزش موسیقی بنیان نهاد. او همچنین کتابهای بسیاری منتشر کرد، کنسرتهای مختلفی برگزار نمود و آثاری را برای صفحههای گرامافون ضبط کرد.
وزیری را میتوان نخستین بنیانگذار و پدر موسیقی نوین ایران پس از انقلاب مشروطه دانست و نقش او در پایهریزی موسیقی جدید ایران بسیار اساسی است.
او در ساخت و تنظیم نخستین سرود ملی جمهوری اسلامی ایران نیز مشارکت داشت و آهنگهایی مانند «ای وطن، خاک ایران» و همچنین «مارش ظفر» را خلق کرد.
استاد وزیری همچنین اولین کتاب آموزشی موسیقی ایرانی را با روش علمی، با عنوان «شیوهنامه تار» به رشته تحریر درآورد.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله ساز نی را بیشتر بشناسید مراجعه کنید.
پس از شهریور ۱۳۲۰، وزیری ریاست اداره موسیقی کشور و رادیو را بر عهده گرفت. او شاگردان بسیاری پرورش داد که هر یک بعدها از استادان برجسته موسیقی ایران شدند؛ از جمله آنان میتوان به ابوالحسن صبا، روحالله خالقی، موسی معروفی، جواد معروفی، حسین ملاح و فروتن راد اشاره کرد.
مقاله همه چیز درباره ساز ویولا حاوی اطلاعات جامعی است.
او ۳۰۳ کلوپ موزیکال تأسیس کرد که در آنها هر هفته به همراه شاگردانش کنسرت اجرا میکرد. همچنین در سال ۱۳۰۴، مجموعهای از کنسرتها و سخنرانیها در زمینه هنر و زیباییشناسی موسیقی برگزار نمود.
در این مقاله ساز ویولن سل را بیشتر بشناسید اطلاعات مفیدی آمده است.
پدر موسیقی اصیل ایران چه کسی است؟
نام او علینقی وزیری است. او استاد بزرگ موسیقی در دوران ما بود. کارهای او تأثیر بسیار زیادی روی موسیقی ایرانی گذاشت.
استاد وزیری تلاش کرد تا موسیقی سنتی ایران را با دانش روز دنیا آشتی دهد. او برای اولینبار نتنویسی به روش امروزی را به شکل گسترده در ایران آموزش داد. همچنین، او مدرسهای برای موسیقی تأسیس کرد تا هنرجویان به صورت علمی و منظم آموزش ببینند.
ایجاد تغییر در ساختار گوشههای موسیقی ایرانی، پایهگذاری ارکسترهای جدید و نوشتن کتابهای آموزشی از دیگر کارهای مهم اوست. به دلیل همین تلاشهای بنیادین، از علینقی وزیری به عنوان پدر موسیقی نوین ایران یاد میکنند.
ریاست مدرسه موسیقی
مدیریت مدرسه موسیقی در سال ۱۳۰۷ به او سپرده شد و حدود سال ۱۳۱۳، با پیگیری و تلاش فراوان در زمینه آموزش موسیقی، موفق شد درس سرود را در برنامه آموزشی دانشآموزان دبستانی قرار دهد.
او تا شروع جنگ جهانی دوم به عنوان رئیس مدرسه عالی موسیقی فعالیت کرد و پس از آن از سمت خود کنار رفت. در این سالها، کتابهایی در زمینههای گوناگون موسیقی نوشت و مدتی نیز به عنوان استاد برجسته، در دانشگاه زیباشناسی هنر تدریس کرد.
او یکی از استادان روح الله خالقی (خالق سرود ای ایران) بود و خودش نیز به مناسبت ملی شدن صنعت نفت ایران، قطعهای با نام «آهنگ نفت» ساخت که در همان دوران یک بار از رادیو ایران پخش شد.
آشنایی با موسیقی غربی و شروع فعالیتهای سیاسی
وزیری پس از بازگشت از سفر، نزد استادی به نام یاورآقاخان رفت تا نتنویسی موسیقی را از او بیاموزد. او همچنین نزد حسین هنگآفرین، نواختن ویولن و اصول نتنویسی موسیقی غربی را فرا گرفت.
در این دوره، وزیری پیشرفت زیادی کرد و نواختن سازهایی مانند کمانچه، سنتور و ماندولین را نیز به خوبی یاد گرفت. بعداً به کمک یکی از دوستانش به نام محمد حجازی که ویولننواز بود، نزد کشیشی فرانسوی به نام “پِر ژِفرُوا” رفت. این کشیش در مدرسه سن لویی تهران تدریس میکرد و وزیری نزد او تئوری موسیقی و هارمونی را آموخت.
پس از آنکه این کشیش ایران را ترک کرد، وزیری مدتی نزد سلیمانخان ارمنی ـ که خود از شاگردان قدیمی آلفرد لومر بود ـ به یادگیری ادامه داد و دانش خود را کاملتر کرد. سلیمانخان اصرار کرد که وزیری پیانو نیز بنوازد تا بتواند مفاهیمی مانند هارمونی، آکورد و مدولاسیون را بهتر درک کند.