ساز نی را بیشتر بشناسید

ساز نی یکی از سازهای بادی و از سازهای قدیمی ایران است که صدایی بسیار دلنشین و اغلب غمگین دارد. در این نوشته از وبلاگ یافتو، قصد داریم به طور کامل این ساز را به شما معرفی کنیم. تا پایان این مطلب با ما همراه بمانید.

 معرفی ساز نی

نی یا نی هفت بند، یکی از سازهای بادی ایرانی است که در گروه سازهای بدون زبانه جای می‌گیرد. این ساز از یک لوله نی ساخته شده که در طول آن هفت بند و شش گره دیده می‌شود. به خاطر همین ویژگی، آن را نی هفت بند می‌نامند.

عدد هفت نزد بابلی‌ها عددی مقدس و در نظر پیشینیان عددی کامل به شمار می‌رفت. بابلی‌ها به دانش ستاره‌شناسی اهمیت زیادی می‌دادند. دانش آنان با باورهای دینی درآمیخته بود و بر این گمان بودند که سیارات عطارد، زهره، مریخ، مشتری، زحل و همچنین خورشید و ماه، نمادهایی از خدایان هستند. از این رو، هر یک از روزهای هفته را به ستایش یکی از این خدایان اختصاص داده بودند.

دامنه صوتی نی حدود دو و نیم اکتاو است و در انواع مختلف آن با کوک‌های گوناگون، معمولاً یک یا دو نت وجود ندارد. برای نمونه، نی «لا کوک» فاقد نت «دو»، نی «سل کوک» فاقد نت «سی بمل» و نی «فا کوک» فاقد نت «لا بمل» است. نی سازی محلی است و در بیشتر مناطق ایران نواخته می‌شود.

ساختار نی

نی هفت‌بند از ساقه گیاه نی تهیه می‌شود. در روش سنتی، آن را طوری می‌برند که از ابتدا تا انتهای آن، هفت بند یا گره وجود داشته باشد. امروزه این ساز به شکل مصنوعی و با روش‌های نوین نیز تولید می‌گردد.

نی هفت‌بند که به اختصار “نی” نامیده می‌شود، دارای پنج سوراخ در جلوی ساز و یک سوراخ در پشت آن است. نوازنده سوراخ پشت را با انگشت شست و سوراخ‌های جلو را با انگشتان دیگر هر دو دست می‌پوشاند.

روش معمول نواختن نی، قرار دادن سر ساز بین دو دندان نیش و گرد کردن زبان در قسمت پایین و پشت آن است. با این حال، برخی استادان مانند جمشید عندلیبی، زبان را در قسمت بالا قرار می‌دهند.

این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه موسیقی و تاثیر آن بر ترشح دوپامین در مغز.

اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً میکروفن های مناسب برای ضبط صدا و ساخت استودیوی خانگی را بخوانید.

دشوارترین بخش در کار با نی، تولید صدای اولیه و دمیدن در آن است، در حالی که انگشت‌گذاری روی سوراخ‌ها نسبتاً ساده‌تر می‌باشد. به طور کلی، دو شیوه اصلی در نی‌نوازی رواج دارد: شیوه نایب اسدالله و شیوه کسایی.

مشخصات نی

نی به طور کلی یک ساز بادی است که از یک لوله استوانه‌ای از جنس گیاه نی ساخته می‌شود. طول این لوله از هفت بند و شش گره تشکیل شده و به همین دلیل گاهی آن را «نی هفت‌بند» هم می‌نامند.

نی در قطرهای مختلفی از ۱٫۵ تا ۳ سانتیمتر و طولی حدود ۳۰ تا ۷۰ سانتیمتر ساخته می‌شود. روی تمامی نی‌ها، در قسمت پایینی لوله، پنج سوراخ در جلو و یک سوراخ در پشت تعبیه شده است. دو سر نی معمولاً با روکشی کوتاه از جنس برنج پوشانده می‌شود. لبهٔ بالایی نی که در دهان قرار می‌گیرد، آنقدر تیز است که می‌تواند بین دندان‌ها جای گیرد.

اطلاعات جامع‌تری در مورد این موضوع را در گیتار Slite چیست ؟ پیدا کنید.

برای گسترش دانش خود، مقاله بیوگرافی پرویز منصوری از پیشگامان توسعه آموزش نوین موسیقی علمی را مطالعه کنید.

نی از سازهای بی‌زبانه محسوب می‌شود. نوازنده با دمیدن هوا از انتهای بالایی، هوا را به داخل لوله می‌فرستد. بیشتر این هوا از نزدیک‌ترین سوراخ باز خارج می‌شود. با باز و بسته کردن سوراخ‌ها توسط انگشتان دو دست، طول هوای در حال ارتعاش تغییر کرده و در نتیجه صدای ساز زیر یا بم می‌شود.

نی را نمی‌توان مانند سازهای زهی (مثل تار یا ویولن) با چرخاندن گوشی کوک کرد. به همین دلیل، معمولاً نمی‌توان آن را دقیقاً با سایر سازها هماهنگ نمود و اغلب نوازندهٔ نی در جایگاه تکنواز ایفای نقش می‌کند. البته این به معنای آن نیست که هرگز از نی در همنوازی گروهی یا ارکستر استفاده نمی‌شود.

برای یادگیری پیشرفته، به آشنایی با اصطلاح میزان در موسیقی مراجعه کنید.

در صورت علاقه‌مندی، مطلب مهمترین پیانیست زنده در جهان را از دست ندهید.

در موارد نادری که بخواهند از صدای نی در اجرای گروهی بهره ببرند، نوازنده مجبور است چندین نی با محدوده‌های صوتی مختلف آماده داشته باشد و در طول اجرا، بسته به نیاز، از نی مناسب استفاده کند.

مقاله دلیل شباهت ربنای استاد شجریان و آواز ام کلثوم حاوی اطلاعات جامعی است.

وسعت صدای نی

نی حدود دو اکتاو و نیم وسعت صدا دارد، اما کوک و محدوده صوتی آن در انواع مختلف این ساز، فرق می‌کند. برای تولید نت‌های اکتاوهای بالاتر، باید فشار دمش را افزایش داد.
یعنی اگر فشار هوا را دو برابر کنیم، صدا یک اکتاو زیرتر می‌شود. همچنین باید توجه داشت که هر نی معمولاً یک یا دو نت مشخص را نمی‌تواند تولید کند. نی یک ساز اصیل و محلی است و در سراسر ایران رواج دارد.
در روش نواختن، نوازنده همزمان از بینی و دهان هوا را به داخل ریه و گونه‌ها می‌فرستد و آن را ذخیره می‌کند؛ سپس این هوا را به آرامی به درون لوله نی می‌دمد.
این ساز در زمره سازهای بومی جای می‌گیرد و تقریباً در همه مناطق ایران شناخته شده است. نوازندگان محلی با یک روش سنتی و خلاقانه، تا حدی مانع از قطع شدن صدای ساز در هنگام نفس‌گیری می‌شوند.

تاریخچه ی مختصری از نی :

نی، کهن‌ترین ساز ساخته دست انسان است. بر اساس پژوهش‌های انجام‌شده، استفاده از ساقه گیاه نی برای ساخت سازهای بادی در مناطق مرتفع آمریکای جنوبی (کشور پرو) به حدود ده هزار سال پیش بازمی‌گردد.

اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً آرپژ به چه معناست؟ را بخوانید.

در ایران نیز، نقاشان در نگاره‌های مینیاتوری خود، از قرن‌ها پیش تصویر «نایی» را در کنار دف در مجالس سماع کشیده‌اند.
در سروده‌های شاعران کهن فارسی نیز، نوازنده نی جایگاه ویژه‌ای دارد و همواره مورد ستایش قرار گرفته است.

نزدیکی صدای نی به آوای انسان و کیفیت دلنشین آن، این ساز را به نمادی از روح آدمی تبدیل کرده است.
به‌گونه‌ای که در مصر باستان، حدود پنج هزار سال پیش، این ساز را همراه با پیکر نوازنده‌اش دفن می‌کردند؛ زیرا بر این باور بودند که روح نوازنده در سازش باقی می‌ماند.

نی در موسیقی درویشان ترکیه، به‌ویژه در شهرهای استانبول و قونیه، از اهمیت بالایی برخوردار است و نوای آن همواره در مراسم ذکر در خانقاه‌ها شنیده می‌شود.

اگر سوالاتی دارید، مقاله علی‌اکبر شیدا،پایه‏ گذار اصلى تصنیف و ترانه به مفهوم امروزى به شما کمک خواهد کرد.

گیاه نی در نقاط مختلف جهان، با توجه به شرایط آب‌وهوایی و خاک، گونه‌های بسیار متنوعی دارد و به شکل‌های گوناگونی برای ساختن سازهای بادی مورد استفاده قرار گرفته است.
اما به طور کلی، هر ساز بادی از دو بخش اصلی تشکیل شده است: بخشی که صدا را تولید می‌کند و بخش لوله‌ای که صدا را تقویت و تشدید می‌نماید.
شکل لوله تشدید در انواع نی‌ها تفاوت چندانی ندارد، اما بخش تولیدکننده صدا و روش نواختن آن در فرهنگ‌های مختلف، گونه‌های بسیار متنوعی دارد.

برای مطالعه بیشتر، به روش ساده برای شناخت نت های کالیمبا + نت عددی ترانه سری سر بزنید.

چند تن از نوازندگان نی 

وقتی صحبت از ساز نی می‌شود، نام بزرگترین استاد این ساز در دوران قاجار، یعنی استاد نایب اسدالله اصفهانی، به یاد می‌آید.

در این مقاله چه کار هایی را باید برای گرم کردن صدا انجام دهیم؟ اطلاعات مفیدی آمده است.

استاد نایب اسدالله اصفهانی
هنرمندی که جمله معروفش را دوستداران موسیقی ایرانی همیشه به یاد می‌سپارند: «من نی را از آغل گوسپندان به دربار پادشاهان برده‌ام».
او با ساز ساده‌ای که فقط چند سوراخ داشت، هر صدایی که می‌خواست، از آن درمی‌آورد.
هم‌دوره‌های استاد نایب اسدالله اصفهانی، مهارت او را با بزرگان موسیقی مانند سماع حضور و آقا حسین‌قلی برابر می‌دانستند.

 استاد حسن کسایی

از نوازندگان به نام نی در زمان ما، استاد حسن کسایی پسر سید جواد است. او از زمانی که کودک بود، عشق فراوانی به موسیقی داشت. از دوازده سالگی نواختن این ساز را آغاز کرد و در سیزده سالگی شاگرد استاد نوایی شد. (استاد نوایی از شاگردان نایب اسدالله بوده و شاگرد دیگر او، یاوری، نیز اهل اصفهان است).

کسایی نزد استاد صبا ردیف‌های موسیقی را نواخت و با هنرمندانی مانند خالقی، مشیر همایون و محجوبی نیز همکاری داشت. او کنسرت‌هایی با ادیب خوانساری برگزار کرد و در برنامه‌هایی همراه تاج اصفهانی به اجرا پرداخت. کسایی این ساز را در بالاترین سطح می‌نوازد و تا به حال نوازنده‌ای به توانایی او دیده نشده است. او در حال حاضر در اصفهان زندگی می‌کند.

برای گسترش دانش خود، مقاله بیوگرافی مرتضی حنانه ، موسیقی دان به نام ایرانی را مطالعه کنید.

از دیگر استادان برجسته می‌توان به مهدی نوایی، حسین یاوری، حسین عمومی، جمشید عندلیبی، محمد موسوی، حسن ناهید، محمدعلی کیانی‌نژاد، بهزاد فروهری، عبدالنقی افشارنیا و حمیدرضا زبردست اشاره کرد.