بعضی از سازها آنقدر به هم شبیه هستند که تشخیص دادنشان از یکدیگر سخت میشود. قیچک و کمانچه هم از این دستهاند و هر دو در گروه سازهای زهی قرار میگیرند که با آرشه نواخته میشوند. مهمترین نقطه اشتراک این دو ساز، روش نواختن آنهاست. نوازنده در حالت نشسته، ساز را روی پایش قرار میدهد، سپس با دست راست آرشه را به حرکت درمیآورد و با دست چپ روی سیمها انگشتگذاری میکند. خیلیها میپرسند که پس این دو ساز چه تفاوتی با هم دارند؟ در این نوشته از وبلاگ یافتو، به شش تفاوت اصلی قیچک و کمانچه اشاره خواهیم کرد.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله شباهت ها و تفاوت های ساز قانون و سنتور مراجعه کنید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، هیدرولوفون، سازی که با آب نواخته می شود را از دست ندهید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله انواع پوست تنبک و مشخصات آن ها سر بزنید.
تفاوت های قیچک و کمانچه
１. نحوه نواختن
با این که در نگاه اول، روش نواختن قیچک و کمانچه شبیه به هم به نظر میرسد، اما یک تفاوت اصلی بین آنها وجود دارد. کمانچه روی یک پای نوازنده قرار میگیرد و نواخته میشود؛ در حالی که قیچک باید میان دو پای نوازنده قرار گیرد.
برای یادگیری پیشرفته، به تفاوت های ویلون با ویلونسل مراجعه کنید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله انواع کانن در موسیقی سر بزنید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله نکات مربوط به نگهداری پوست تنبک مراجعه کنید.
２. کوک سیمها
سیمهای ساز کمانچه معمولاً با فاصلهی چهارم یا پنجم درست کوک میشوند. اما در مورد ساز قیچک، کوک سیمها به صورت فاصلههای پنجمِ پایینرونده است. همچنین، سیمهای سوم و چهارم قیچک، بسته به دستگاه یا مقامی که نواخته میشود، ممکن است تغییر کوک بدهند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً ناشر نخستین آلبوم راک اند رول انگلیسی ایران که بود؟ را بخوانید.
３. کاسه طنینی
کاسه طنیندار قیچک شکلی شبیه به یک کره توخالی دارد که سطح بالایی آن باز است. این کاسه معمولاً از چوب درختان گردو، افرا و توت ساخته میشود. روی کاسه، دو فرورفتگی وجود دارد: یکی کوچک و دیگری بزرگ. پوست ساز دقیقاً روی فرورفتگی کوچک قرار میگیرد و کشیده میشود. جنس این کاسه هم در بیشتر موارد از چوب گردو است.
در صورت علاقهمندی، مطلب مهسا سلوک ساران مدرس آواز پاپ و کلاسیک را از دست ندهید.
４. پوست
یک تفاوت مهم بین سازهای قیچک و کمانچه در نوع پوستی است که روی آنها کشیده میشود. برای ساخت کمانچه معمولاً از پوست حیواناتی مانند آهو، بره یا بز استفاده میکنند. در مقابل، قیچک با پوست آهو یا گوسفند ساخته میشود.
５. کلید نت نویسی
نتنویسی برای کمانچه معمولاً با کلید سل انجام میشود، اما باید توجه داشت که صدای واقعی آن یک پرده از سازهای مضرابی مانند تار و سنتور بالاتر است.
در مورد قیچک نیز، انواع متداول آن مانند قیچک معمولی و قیچک آلتو با کلید سل نوشته میشوند. اما برای قیچک باس از کلید فا خط چهارم استفاده میشود.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب آشنایی با بانو سیمین آقارضی را بخوانید.
６. سرپنجه
سر کمانچه به شکل خمیده است؛ در حالی که در انتهای دسته قیچک، بخشی به نام صراحی قرار دارد.