دیوان یک ساز زهی است که با مضراب نواخته میشود و اصالتاً متعلق به موسیقی کردی است. این ساز در دستهی سازهای تنبور قرار میگیرد، با این تفاوت که ابعاد آن از تنبور معمولی بزرگتر است. برای آشنایی بیشتر با این ساز کردی، میتوانید مطلب مربوطه را در وبلاگ یافتو مطالعه کنید.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در شهرام ناظری ، شوالیه آواز ایران پیدا کنید.
دیوان،ساز کردی
دیوان عمدتاً در میان مردمان کرد ایران، کردهای ترکیه (مناطق کرمانج) و کردهای عراق (شمال عراق) رواج دارد که زبان، فرهنگ و آداب و رسوم مشترک و همانندی دارند. امروزه در شهرهایی مانند بوکان، مهاباد، سنندج و کرمانشاه از دیوان استفاده میشود و با وجود اینکه پیشینه طولانی در این مناطق ندارد، علاقهمندان بسیاری به خود جذب کرده است.
تاریخچه دیوان
پیشینه ساخت ساز دیوان به حدود چهار سده پیش و به شهر فیرورق (که امروزه پره نامیده میشود) در منطقه خوی بازمیگردد.
به نظر میرسد ساز دیوان و سازهای مشابه آن، در نتیجه دگرگونیهایی که روی ساز ترکی قوپوز صورت گرفته، پدید آمدهاند.
به دلیل اندازه بسیار بزرگ کاسه طنین دیوان، ساختن آن از یک قطعه چوب واحد دشوار است. به همین خاطر، آن را به روش «پروانهای» میسازند؛ یعنی قطعات هلالی شکل چوب را که خم شدهاند، به هم میچسبانند. چوب مورد استفاده برای این ساز معمولاً از درختان توت سیاه، گردو، سرخدار یا گلابی انتخاب میشود.
ساختار ساز دیوان :
ساز دیوان در ابعاد گوناگونی تولید میشود. اندازه کوچک آن را «جُرا» میگویند، اندازه متوسط آن «دسته کوتاه» نام دارد و اندازه بزرگ آن که به آن «دسته بلند» هم گفته میشود، در اصل همان دیوان است. (در ایران معمولاً تفاوتی بین دسته کوتاه و دیوان قائل نمیشوند، با این حال پردههای دیوان کمی بلندتر و کاسه آن نیز بزرگتر است.) کاسه دیوان در مقایسه با ساز سهتار بسیار بزرگتر است.
برای گسترش دانش خود، به مقاله مشکل تعدد مهر های ساز چیست؟ سر بزنید.
دسته این ساز ۲۴ پرده متحرک دارد که قابلیت جابهجایی دارند. دیوان هفت سیم دارد که دو عدد از آنها به عنوان سیمهای واخوان به کار میروند. سه سیم اصلی آن نیز معمولاً با یکدیگر همصدا کوک میشوند.
این ساز در مجموع هفت گوشی دارد: چهار گوشی روی صفحه گوشیها و سه گوشی دیگر در کنار آنها قرار گرفتهاند. سیمبست نیز در انتهای بخش صاف بدنه کاسه طنین نصب شده است.
در بخش پایینی کاسه، یک سوراخ صوتی به قطر حدود ۳۵ میلیمتر وجود دارد. دیوان با یک مضراب پلاستیکی نواخته میشود و نوازنده در هنگام اجرا، معمولاً با انگشت میانی خود به بدنه کاسه ضربه میزند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، با گام دیاتونیک آشنا شوید را از دست ندهید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه بیوگرافی استاد فرهنگ شریف.
اجزای تشکیل دهنده ی ساز دیوان:
ساز دیوان هفت عدد سیم و بیست و سه پرده دارد. این سیمها به سه گروه تقسیم میشوند:
۱. سه سیم پایینی که همزمان با هم به صدا درمیآیند. یکی از این سیمها از جنس فنر است.
۲. دو سیم میانی که آنها نیز با هم نواخته میشوند.
۳. دو سیم بالایی که یکی فنری و دیگری سیم معمولی است.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب گلنوش خالقی، آغازگر رشتهٔ رهبری موسیقی بانوان در ایران را بخوانید.
سیمهایی که در یک ردیف قرار دارند، دقیقاً با یک نت و به یک صورت کوک میشوند.
کوک های دیوان :
**کوکهای ساز عود**
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در تاریخچه نسل های موسیقی کانتری پیدا کنید.
چند کوک رایج برای ساز عود به شرح زیر است:
**کوک بوزوک یا کارا**
سیمها به ترتیب از پایین به بالا نتهای «سل»، «ر» و «لا» را کوک میشوند.
**کوک باغلاما**
در این حالت، سیمها روی نتهای «لا»، «سل» و «ر» تنظیم میگردند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، چه سازهایی در سبک راک مورد استفاده قرار می گیرد؟ را از دست ندهید.
برای مطالعه بیشتر، به گام فا مینور چیست؟ سری سر بزنید.
مقاله تفاوت سنتور یک مهر و دو مهر چیست؟ کدام بهتر است؟ حاوی اطلاعات جامعی است.
**کوک مستزاد**
برای این کوک، فرکانس سیمها معادل نتهای «فا»، «ر» و «لا» است.
**کوک میسکت**
در این روش، سیمها روی نتهای «فا دیز»، «ر» و «لا» کوک میشوند.