همانطور که قبلاً هم اشاره کردیم، ساز گارمون یکی از سازهای مهم و شناختهشده در منطقه آذربایجان است. این ساز از نظر ظاهری بسیار به آکاردئون شبیه است. اما با وجود این شباهتها، این دو ساز با هم تفاوت دارند. در این نوشته از وبلاگ یافتو، به مقایسه و بررسی تفاوتهای ساز گارمون و آکاردئون میپردازیم.
ساختار گارمون
گارمون از نظر ظاهری شبیه به آکاردئون است و از سه بخش اصلی تشکیل شده: یک فانوس که هوا را به داخل میکشد، و دو جعبه در دو طرف آن. جعبه سمت راست دارای کلیدهایی شبیه پیانو است، در حالی که جعبه سمت چپ دکمههایی دارد.
برای گسترش دانش خود، مقاله بیوگرافی استاد بهزاد رنجبران را مطالعه کنید.
در این مقاله نت سفید و نت سیاه چیست؟ اطلاعات مفیدی آمده است.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله ویبراتو چیست و تولید آن در انواع سازها چگونه است؟ مراجعه کنید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب آشنایی با ساز دهنی یا هارمونیکا را بخوانید.
درون هر دو جعبه، سیستمهایی تعبیه شده که زبانههای فلزی را به لرزش درمیآورند. هر کلید یا دکمه به چند زبانه متصل است. این ردیفهای زبانهها پلانکا نام دارند و معمولاً گارمون بین چهار تا شش پلانکا دارد. نحوه نواختن گارمون هم با آکاردئون تفاوتهایی دارد.
گارمون بیشتر برای نواختن ملودی به کار میرود. دکمههای سمت چپ آن ــ برخلاف آکاردئون ــ فقط یک نت ثابت تولید میکنند که نقش همراهی کننده دارد.
ساز گارمون معمولاً با کوک تقریبی (تامپره) نواخته میشود، ولی حدود نیمپرده از دیاپازون معمولی پایینتر است و به همین دلیل یک ساز انتقالی به شمار میآید. محدوده صوتی این ساز کمی بیش از دو اکتاو است.
تفاوت گارمون با آکاردئون
تفاوت در شکل ظاهری :
گارمون از نظر اندازه کمی از آکاردئون کوچکتر است. آکاردئون معمولاً دکمههایی شبیه به پیانو دارد، اما دکمههای گارمون کوچکتر هستند و در بعضی از انواع آن، این دکمهها به شکل گرد ساخته میشوند.
مقاله تاریخچه آموزش موسیقی کودک در جهان منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
تفاوت در کوک :
یک تفاوت مهم در کوک قارمون و آکاردئون این است که صدای قارمون نیم پرده از آکوردئون پایینتر و بمتر است. کوک این ساز از ساز تار آذری الهام گرفته شده است.
دامنه صوتی قارمون حدود دو و نیم اکتاو است. این ساز در سمت راست خود ۳۰ کلید و در سمت چپ هم ۳۰ کلید دارد.
توصیه میکنیم این مطلب آشنایی با انواع برندهای سازنده پیانو را حتماً بخوانید.
نحوه نواختن قارمون معمولاً با چهار انگشت دست راست انجام میشود. اما برای نواختن قطعات تند و سریع و همچنین برای انجام تزئینات و شیرینکاریهای موسیقایی، از انگشت شست نیز کمک گرفته میشود.
کاربرد ساز گارمون
این ساز به خاطر نواختن ملودیهای آذری، قطعات آوازی و ریتمهای شاد، در جشنها و عروسیهای مردم آذربایجان ایران به ویژه در میان عشایر و روستاییان، بسیار مورد استفاده قرار میگیرد.
قسمت های ظاهری گارمون آذربایجانی عبارتند از :
۱- کمر یا بند برای نگهداری ساز در آغوش نوازنده استفاده میشود.
۲- کلیدها و دکمههای سمت راست برای نواختن نتهای اصلی به کار میروند.
۳- کلیدها و دکمههای سمت چپ برای تولید نتهای بم و آکوردها طراحی شدهاند که نقش مکمل برای کلیدهای سمت راست دارند.
۴- کوروک یا دمنده، مسئول ورود هوا به داخل جعبه ساز است.
۵- کمر یا بند سمت چپ نیز به نوازنده کمک میکند تا کوروک را با دست چپ خود به راحتی حرکت دهد.
از جمله سازندگان دست ساز این ساز در آذربایجان شرقی و تبریز می توان به آقایان:
رسول اقبالی ناصرپور و داریوش خداداد لشگری توضیح دادند که سازهایی که آنها میسازند، از نظر کیفیت همسطح سازهای تولیدشده در شهر باکو هستند.
از استادان و نوازندگان ساز قارمون میتوان به جواد علیوندی، یعقوب اسفندی و یوسف عبدالعظیمزاده اشاره کرد که در شهر تبریز به آموزش این ساز و تربیت هنرجویان مشغولاند. همچنین هنرمندانی مانند غلامرضا کریمزاده، مختار خیابانی، مهدی صفرپور و رحیم شهریاری با برگزاری کنسرتهای مختلف در ایران و دیگر کشورها، نقش مهمی در شناساندن موسیقی آذری و ساز قارمون به مخاطبان دارند.
در آذربایجان و بهویژه باکو نیز نوازندگان ماهری مانند آفتاندیل اسرافیلاف، ذاکیر میرزایاف، خانلار جعفراف، انور صادقاف، گلبهار شکرلی و گوهر رضایوا در این زمینه فعال هستند. متأسفانه قارمون در شهرستان اهر امروزه کمتر شناخته شده و به فراموشی سپرده شده است. از نوازندگان قدیمی این ساز در اهر میتوان از مرحوم کیومرث (ابی) جواهری و همچنین آقایان میروالح موسوی و محمدرضا صهبافر نام برد.