کالیوپ که با نام پیانوی بخار نیز شناخته میشود، یک ساز موسیقی با اصالت آمریکایی-کانادایی است که هم ظاهر غیرمعمول و هم نحوهٔ نواختن جذابی دارد. در این نوشته از وبلاگ یافتو، به طور کامل با این ساز آشنا خواهیم شد.
برای مطالعه بیشتر، به بیوگرافی بلا ویکتور یانوش بارتوک سری سر بزنید.
کالیوپ چیست؟
کالیوپ یک ساز موسیقی است که با استفاده از فشار گاز، بخار یا هوای فشرده به کار میافتد. این ساز با سوتهای بزرگش صدایی شبیه به قطار تولید میکند. صدای کالیوپ بسیار بلند است و از فاصلههای چند کیلومتری قابل شنیدن میباشد؛ همچنین هیچ روشی برای کم کردن حجم صدای آن وجود ندارد.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً غلامحسین بیگجه خانی، تارنواز برجسته ایرانی را بخوانید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله آشنایی با ساز خوش آهنگ و قدیمی فاگوت ادامه دهید.
برای یادگیری پیشرفته، به اسدالله ملک، احیاگر ویولن نوازی ایران مراجعه کنید.
در صورت علاقهمندی، مطلب موسیقی، علم یا هنر؟! را از دست ندهید.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در بهترین سن برای شروع موسیقی پیدا کنید.
این ساز را میتوان با یک صفحه کلید توسط نوازنده نواخت، یا به شکل خودکار و مکانیکی به صدا درآورد. صفحه کلید کالیوپ داخل یک واگن کوچک قرار دارد که با نقاشی و طلاکاری تزئین شده است. نوازنده نیز درون همین واگن مینشیند و ساز را مینوازد. جنس صفحه کلید از برنج است تا در برابر گرمای بخار و رطوبت مقاوم باشد.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً حمیدرضا عرب مدرس ساز نی را بخوانید.
سوتهای کالیوپ به صورت کروماتیک کوک میشوند، اما تنظیم دقیق آنها کار بسیار سختی است. تعداد این سوتها معمولاً بین ۲۵ تا ۶۷ عدد است، البته در نمونههای قدیمی اغلب ۳۲ سوت به کار رفته است. در گذشته از این ساز بیشتر در سیرکها و کشتیهای تفریحی استفاده میشد، چون در آن مکانها به راحتی میتوانستند از بخار برای به کار انداختن ساز استفاده کنند.
برای مطالعه بیشتر، به آشنایی با انواع مضراب سه تار برای نواختن سری سر بزنید.
در این مقاله آشنایی با ساز بندیر اطلاعات مفیدی آمده است.
تاریخچه کالیوپ
جوشوا سی استودارد در نهم اکتبر سال ۱۸۵۵ میلادی، ساز کالیوپ را به نام خود ثبت کرد. طرح او از سازهای پیشین مانند شیپور قطار الهام گرفته بود. پس از آن، یکی از کارکنان شرکت استودارد به نام «آرتور اس. دنی» کوشید تا این ساز را بهبود بخشد، اما نتیجهای نگرفت. سرانجام در سال ۱۸۵۹، این ساز در مجموعه کریستال پالاس لندن به نمایش درآمد. کالیوپ توسعهیافتهی دنی برخلاف نمونههای قدیمی، این قابلیت را داشت که فشار بخار و بلندی صدا را تنظیم کند. همچنین از سال ۱۸۹۰ تا ۱۹۳۲، بسیاری از کالیوپهای دیگر توسط توماس جی نیکول در شهر سینسیناتی ایالت اوهایو ساخته شدند.