آشنایی با قدیمی ترین ابزار موسیقی ، ساز چنگ

آشنایی با قدیمی ترین ابزار موسیقی ، ساز چنگ

سازهای بسیار متنوعی در دنیا وجود دارند و یادگیری همه آنها زمان زیادی می‌طلبد. با این حال، برخی سازها به دلیل ویژگی‌های خاص یا صدای منحصر به فردشان، شهرت بیشتری نسبت به بقیه دارند. یکی از این سازهای شناخته شده، چنگ است که در این نوشته از وبلاگ آموزشگاه موسیقی الهام قصد داریم آن را به شما معرفی کنیم.

چنگ که در زبان انگلیسی هارپ (Harp) نامیده می‌شود، نوعی ساز زهی قدیمی است و از مشهورترین سازهای ایران باستان به‌ شمار می‌آید. به زبان ساده، چنگ، سازی زهی ‌زخمه‌ای است به شکل مثلث، که تارها یا سیم‌های آن بر صفحه صدا به صورت عمودی قرار گرفته‌اند.

این حالت عمودی سیم‌ها در برابر صفحه صدا، اصلی‌ترین تفاوت چنگ با سازهایی مانند ویولن، گیتار، قانون و چنگ خودکار است. در آن سازها، سیم‌ها به موازات صفحه صدا یا دهانه‌های خروج صدا قرار می‌گیرند.

اگرچه چنگ یا هارپ در طرح‌ها، اندازه‌ها و وزن‌های گوناگونی ساخته می‌شود، اما همه انواع آن سه بخش اصلی دارند: گردن، صفحه صدا یا جعبه صدا و تارها (زه‌ها). این زه‌ها ممکن است از جنس روده حیوانات، فلز یا نایلون ساخته شده باشند.

برای گسترش دانش خود، مقاله دانستی های جالب در مورد سیم های سنتور را مطالعه کنید.

این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آشنایی با ساز کهن و حماسی نقاره.

اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً نحوه اجرای تحریر در آواز را بخوانید.

آشنایی با قدیمی ترین ابزار موسیقی ، ساز چنگ

در صورت علاقه‌مندی، مطلب سوالات رایج در مورد سیم سنتور و زمان تعویض آن را از دست ندهید.

ساختار ساز هارپ یا چنگ

ساز چنگ یا هارپ شکلی سه‌گوش دارد و از دیرباز از چوب ساخته می‌شده است. در زمان‌های گذشته، سیم‌های آن از جنس روده حیوانات بود، اما در حال حاضر از نایلون یا فلز برای این کار استفاده می‌کنند. بخش بالایی ساز که سیم‌ها به آن وصل می‌شوند، گردن نام دارد و محل کوک کردن سیم‌هاست. ضلع پایینی ساز که نقش اصلی در تولید صدا دارد، صفحه صوتی خوانده می‌شود. بلندترین ضلع این ساز مثلثی شکل نیز ستون نامیده می‌شود. در چنگ‌های امروزی، معمولاً پدال‌هایی نیز در بخش زیرین ساز قرار داده شده است.

مقاله تاریخچه  سیاه بازی منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.

تاریخچه چنگ

این ساز از یک طرف، کهن‌ترین وسیله‌ای است که برای نواختن موسیقی کشف شده و از طرف دیگر، با ساخت چنگ الکتریکی، می‌توان آن را یکی از امروزی‌ترین سازها نیز دانست.
چنگ در گذر زمان، اتفاقات و تغییرات زیادی را تجربه کرده، ولی با این حال، همیشه جایگاه ویژه و بی‌همتایی در دنیای موسیقی داشته است.

سیم چنگ

سیم‌های ساز چنگ معمولاً از جنس روده گوسفند هستند و برای سیم‌های بم‌تر از فلز فولاد استفاده می‌شود. هر سیم یک نت موسیقی مشخص تولید می‌کند و همه سیم‌ها به موازات ستون اصلی ساز کشیده شده‌اند.

برای درک عمیق‌تر این موضوع، مطلب نقاره زنی چیست؟ را بخوانید.

هفت سیم اول پشت سر هم، هر کدام با رنگ متفاوتی ساخته می‌شوند و این ترتیب رنگ‌ها در هفت سیم بعدی نیز دقیقاً تکرار می‌گردد. کوک سیم‌ها بر اساس گام دیاتونیک انجام می‌شود.

در حالت معمول، هفت سیم چنگ نت‌های «دو بمل»، «ر بمل»، «می بمل»، «فا بمل»، «سل بمل»، «لا بمل» و «سی بمل» را تولید می‌کنند.

به این ترتیب، همه سیم‌هایی که نت «دو بمل» را می‌دهند همرنگ هستند، تمام سیم‌های «ر بمل» نیز رنگ یکسانی دارند و همین الگو برای دیگر نت‌ها نیز برقرار است. معمولاً سیم نت «دو» با رنگ قرمز، سیم نت «فا» با رنگ آبی یا سیاه و بقیه نت‌ها با رنگ سفید مشخص می‌شوند.